I.CHIA SẺ VỀ THƯ VIỆN CỘNG ĐỒNG NEUTINAMU

1. GIỚI THIỆU VỀ NEUTINAMU: Slide

Thư viện Neutinamu, nằm ở thành phố Yongin thuộc vùng ngoại ô Gyeonggi của Seoul. Được mở cửa vào năm 2000 trong một căn hộ dưới tầng hầm, đây là một thư viện cộng đồng được gây dựng nhờ các khoản quyên góp tự nguyện từ người dân địa phương.

Vào những năm 1990, khu vực này trải qua quá trình chuyển mình sâu sắc – từ một vùng nông thôn trở thành khu đô thị bởi các hoạt động xây dựng ồ ạt. Sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, nơi đây trở thành một khu tị nạn với đầy các khu nhà tạm bợ dành cho những người thất nghiệp và phá sản. Tỷ lệ tội phạm, bạo lực gia đình và áp lực tâm lý đối với trẻ em đều rất cao, sự phân hoá giàu nghèo ngày càng lớn, hàng loạt những vấn đề xã hội xuất hiện – một sự hỗn loạn toàn diện.

Vì thế, người dân ở đây thực sự cần một nơi để nuôi dưỡng và an trú tâm hồn. Trẻ em cần một chốn nương tựa để vui chơi và phát triển lành mạnh. Đồng thời, nơi đó cũng phải tạo ra cơ hội để người giàu, trung lưu và người nghèo cùng hòa trộn lẫn nhau mà không có sự phân biệt.

Thư viện Neutinamu ra đời để giải quyết tất cả những nhu cầu ấy.

‍

1. THƯ VIỆN TRONG NHỮNG NGÀY ĐẦU

Chứng kiến những hiện thực của cuộc sống, và nghĩ đến thế hệ trẻ em tương lai, cô Soy, một cư dân đã lớn lên ở đây quyết định phải làm điều gì đó. Cô cũng đã lớn lên trong một điều kiện thiếu thốn về mặt tài chính, vật chất, thiếu những cơ hội học tập và phát triển; do đó cô càng mong muốn làm điều gì đó cho nơi mình lớn lên.

Cô Soy luôn giữ trong mình một niềm tin giản dị rằng mọi đứa trẻ trên thế giới đều xứng đáng được hạnh phúc; và cô đã thành lập thư viện Neutinamu để hiện thực hóa niềm tin đó của cô. Trong tiếng Hàn, Neutinamu có nghĩa là cây zelkova (một loại cây thân gỗ), và cây này chính là biểu tượng của ngôi làng trong văn hoá Hàn Quốc (tương tự như cây đa đầu làng trong văn hoá Việt Nam vậy).

Ban đầu, thư viện được mở ra chủ yếu dành cho trẻ em, vì cô mong muốn tạo ra một không gian như một ngôi làng nhỏ để các em có nơi đọc sách, để các em không phải trải qua sự thiếu thốn mà cô từng trải qua. Cô hy vọng rằng thông qua nơi này, những đứa trẻ sẽ được tiếp xúc với những thế giới đa sắc màu, gợi mở những ước mơ trẻ thơ, nuôi dưỡng chúng, khơi gợi sự tò mò, trí tưởng tượng để vươn xa hơn những gì mình đã biết.

Cô chưa từng nghĩ thư viện sẽ phát triển lớn mạnh như ngày hôm nay.

Khởi đầu từ một tầng hầm rất nhỏ giữa những công trường đang thi công, thế nhưng thư viện lại được người dân vô cùng yêu thích. Nhìn vào những hàng dép trước cửa là có thể thấy nơi đây được cộng đồng đón nhận đông đảo đến nhường nào (xem hình). Khác với hình dung về một thư viện yên tĩnh, không gian ở đây luôn rộn rã tiếng nói cười vui vẻ. Chính sự đông đúc, hoạt náo này thường khiến những người lần đầu đến phải ngạc nhiên.

Thư viện luôn chào đón tất cả mọi người, không phân biệt vùng miền, giới tính hay tuổi tác, bởi thư viện Neutinamu tin rằng khi cùng nhau học hỏi và đọc sách, cộng đồng sẽ ngày càng thêm gắn kết hơn, do đó đây là không gian dành cho tất cả mọi người.

2. TỪ THƯ VIỆN THÀNH MỘT CỘNG ĐỒNG GẮN KẾT

Điều thú vị là các bạn nhỏ, kể cả những em chưa biết đọc, lại thích đến thư viện hơn là ra công viên chơi. Ban đầu, không gian này chỉ dành cho trẻ em, nhưng dần dần, người lớn cũng tìm đến, không chỉ để đọc sách mà còn để tham gia và kết nối cùng con trẻ.

Thư viện đã vượt ra khỏi mục đích ban đầu, trở thành một nơi để mọi người cùng phát triển, tìm lại, kết nối với chính mình và cùng nhau phát triển thành một cộng đồng gắn kết.

Lý do sâu xa để mở một thư viện cho trẻ em xuất phát từ một trải nghiệm trong quá khứ ở Hàn Quốc của cô Soy. Thời đó, hơn 20 năm trước, có một quy định được đưa ra đó là trẻ em không được vào thư viện công cộng. Cả Seoul và cả Hàn Quốc khi ấy chỉ có một thư viện duy nhất cho các em. Cô Soy đã từng muốn đưa những đứa trẻ vào thư viện nhưng không được phép, và phải tìm đến các cửa hàng sách chỉ để có thể tìm và mua sách cho chúng.

Thế là thư viện dành cho trẻ em Neutinamu ra đời để trẻ em có thể đến để đọc sách.

Thật bất ngờ, khi thư viện mở ra, không chỉ trẻ em mà cả người lớn cũng tìm đến để đọc, để nghiền ngẫm, trò chuyện và kết bạn. Chứng kiến những hình ảnh thường nhật đó, cô Soy cảm thấy vô cùng may mắn khi được làm việc ở thư viện. Cô luôn tin rằng, chỉ cần một cuốn sách được trao đi, nó cũng có thể thay đổi vận mệnh của một con người.

Thành công lớn nhất của thư viện Neutinamu là đã phá bỏ được hình ảnh cũ kỹ về thư viện. Từ 400 thư viện công cộng khi đó, giờ đây đã có hơn 1000 thư viện kiểu mới ra đời. Mọi người dù thấy lạ lẫm nhưng cũng vô cùng hứng thú.

Một trong những nỗ lực lớn nhất của thư viện là phá vỡ mọi rào cản, dù là hữu hình hay vô hình. Neutinamu cố gắng xóa bỏ rào cản về ngôn ngữ, về vận động để mang tính bao hàm nhất có thể. Sách in chữ nổi được tạo ra để những người cha mẹ khiếm thị có thể vừa trông con, vừa đọc và kể chuyện cho chúng nghe. Những thiết kế quanh thư viện cũng giúp cho những người sử dụng xe lăn có thể di chuyển một cách thuận tiện. Thư viện do đó, được thiết kế để là nơi không có rào cản, không có định kiến, nơi tất cả cùng nhau tạo nên một cộng đồng thực sự.

Hai giá trị cốt lõi mà thư viện luôn theo đuổi là tự do và phẩm giá. Đây không phải là trường học, không phải là nơi để đánh giá lẫn nhau. Thay vào đó, chúng tôi muốn tạo ra hy vọng.

Thư viện là không gian để khơi gợi sự tò mò và tư duy phản biện. Bằng cách khuyến khích mọi người đặt câu hỏi và lắng nghe nhau, chúng tôi giúp họ thay đổi góc nhìn cá nhân và tiếp cận những quan điểm mới mẻ. Khi mọi người được tự do giao tiếp, một sự cộng hưởng và đồng cảm sẽ nảy sinh, tạo ra các tương tác đa dạng và sâu sắc. Đây là nơi mọi người cùng khích lệ, truyền cảm hứng cho nhau học hỏi và tìm kiếm những giải pháp tốt đẹp hơn. Mục tiêu cuối cùng là tạo nên một thế giới nơi ai cũng có thể tận hưởng cuộc sống và dám ước mơ.

3. MÔ HÌNH HOẠT ĐỘNG - THƯ VIỆN CỘNG ĐỒNG

Về mô hình, ban đầu, đây là một thư viện tư nhân (do cô Soy tự bỏ tiền cá nhân để vận hành), lại hoạt động vì cộng đồng, nên dù không có nguồn thu cố định, Neutinamu vẫn phải trang trải rất nhiều chi phí.

Để giải quyết vấn đề này, sau ba năm hoạt động, thư viện đã thành lập một quỹ công phi lợi nhuận (nonprofit public foundation) vào năm 2003. Theo luật của Hàn Quốc, việc thành lập quỹ là điều kiện bắt buộc để có thể nhận tài trợ. Nhờ có quỹ này, thư viện có thể đảm bảo chi phí vận hành từ sự ủng hộ của cộng đồng.

Quỹ này hoạt động hoàn toàn dựa vào sự hỗ trợ từ cộng đồng, và nó khác biệt hẳn với các khoản trợ cấp/tài trợ của chính phủ. Chính vì đến từ sự chung tay của mọi người, mỗi giờ, mỗi phút hoạt động của thư viện đều được xây dựng nên bởi tình cảm và sự giúp đỡ đó.

Để tri ân những người đã đồng hành, Neutinamu có một bảng kỷ niệm. Tên của những người hỗ trợ thường xuyên và đóng góp nhiều sẽ được in trang trọng trên những cuốn sách. Những người ủng hộ mới sẽ được ghi tên trên các tấm bảng nhỏ. Đến nay, đã có hơn 1000 người chung tay hỗ trợ cho thư viện. Neutinamu tự gọi mình là một "thư viện công - tư" (Private - Public Library) – một không gian do tư nhân khởi xướng nhưng phục vụ và thuộc về cộng đồng.

Nhờ được nhiều người ủng hộ, đến năm 2007, Neutinamu đã có thể mở thêm một cơ sở mới khang trang hơn. Thư viện này thực sự là ngôi nhà chung, nơi có những người đã gắn bó một thời gian rất dài và giờ đây họ cũng đã lớn tuổi. Họ chính là minh chứng sống cho sự bền chặt và ý nghĩa của cộng đồng mà Neutinamu cùng tạo dựng với cộng đồng.

4. TÁI HÌNH DUNG THƯ VIỆN: LÀ KHÔNG GIAN HỌC TẬP VÀ PHÁT TRIỂN GẮN LIỀN VỚI CUỘC SỐNG

Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên của sự bất định. AI đang định hình lại thị trường lao động, biến đổi khí hậu đe dọa hành tinh, và những biến động xã hội khiến tương lai trở nên khó đoán hơn bao giờ hết. Những kiến thức ta từng có, những quy tắc ta từng tin, dường như không còn đủ để dẫn lối ta đến tương lai. Giữa thực tại đầy lo âu và bất an đó, chúng ta cần một nơi để dừng lại, để chất vấn, và để cùng nhau tìm kiếm một con đường mới. Và Neutinamu đã chuyển mình để đáp ứng được nhu cầu cấp thiết đó của thời đại - một thư viện kiểu mới đảo lộn toàn bộ quan niệm về một thư viện truyền thống.

Sứ mệnh của thư viện là tạo ra một môi trường nơi những câu hỏi quan trọng có thể nảy sinh một cách tự nhiên từ cuộc sống thường ngày; và thư viện là nơi để thúc đẩy tiến trình đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi quan trọng đó. Triết lý của Neutinamu rất rõ ràng:

"Thư viện không phải là nơi đưa ra câu trả lời, mà là nơi dẫn dắt và hỗ trợ bạn trên hành trình đi tìm chúng. Hành trình đó bắt đầu bằng việc đối mặt với những câu hỏi thực sự khơi dậy khát khao khám phá. Có lẽ, do đó, vai trò của thư viện là để kiến tạo một môi trường mà ở đó những câu hỏi gắn liền với cuộc sống được khơi dậy"

Những câu hỏi thực tiễn bạn có thể đặt ra cho chính mình như: “Tôi vừa khởi nghiệp với một quán ăn nhỏ, nhưng chẳng có được nhiều lợi nhuận. Tôi có nên quay trở lại đi làm cho khoẻ không?”, “Tôi muốn mang mẹ từ viện dưỡng lão về để chăm sóc tốt hơn, có cách nào để tôi làm tốt chuyện này không?”, “Tôi đang trồng một ít rau củ vào cuối tuần, nhưng chẳng có kết quả gì. Tôi có thể học kĩ năng này như thế nào?”...

Để giải đáp các câu hỏi trên không phải dễ dàng, và không chỉ một cuốn sách là có thể giải quyết được. Và đây mới là điều làm nên sự độc đáo của Neutinamu: chính là cách họ xây dựng các bộ tuyển tập (collection). Thay vì phân loại tài liệu theo lĩnh vực như nhân văn, khoa học, lịch sử, họ xuất phát từ những câu hỏi và vấn đề mà tất cả chúng ta đều đối mặt hàng ngày ở trên. Các bộ tuyển tập (collection) được hình thành quanh những chủ đề có thể giúp mọi người trả lời những câu hỏi mình đang quan tâm. Ví dụ để trả lời các câu hỏi trên, những bộ tuyển tập có thể được lập ra sẽ xoay quanh:

• Tại sao chúng ta làm việc?
• Hiểu về nông nghiệp
• Chăm sóc và hỗ trợ người lớn tuổi
• Cách vận hành một mô hình kinh doanh thành công
• Cách học những kĩ năng quan trọng và cần thiết.

Và tài liệu không chỉ giới hạn ở sách. Mỗi bộ tuyển tập là một tập hợp phong phú của các bài báo, nghiên cứu học thuật, phim tài liệu, luật pháp, trang web, và cả những ghi chép về hoạt động cộng đồng. Tất cả được tập hợp lại để mọi người có thể cùng nhau khám phá thế giới, giải quyết những khó khăn, khúc mắc của mình hay hướng đến kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn. Từ đó, thư viện đi vào cuộc sống của cộng đồng nhiều hơn và tạo ra giá trị thực sự.

5. NHỮNG SÁNG KIẾN THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CỘNG ĐỒNG VÀ TINH THẦN HỌC TẬP SUỐT ĐỜI

5.1 Nhóm đọc sách hay hoạt động chung:

Một nhóm nhỏ những người muốn đọc một cuốn sách bất kỳ được thành lập. Sau đó họ mọi người thay phiên nhau đọc sách theo từng đoạn, từng phần. Đọc đến đâu, cả nhóm cùng nhau bàn luận, góp ý, phân tích, mổ xẻ cuốn sách. Cứ như thế, cả nhóm có khả hơn 1 năm mới đọc xong một cuốn sách cùng nhau.

Ý tưởng này cũng góp phần định hình và tái hình dung tiến trình và công việc đọc sách. Thông thường, đọc sách là câu chuyện của cá nhân, nhưng khi được mở ra cho tập thể, sự phong phú từ độ tuổi, kinh nghiệm, kiến thức, chuyên môn sẽ đóng góp sâu sắc vào sự hiểu biết về một cuốn sách mà mọi người đang đọc. Chính sự đa dạng và giàu có này có thể cung cấp những tri thức thiện tiễn để mỗi người đối mặt với những vấn đề trong cuộc sống. Điều này không chỉ giúp hiểu sâu sắc cuốn sách đó, mà còn gắn kết cộng đồng và nâng cao trí tuệ tập thể.

Ngoài ra, ở thư viện cũng có nhiều nhóm nhỏ khác hoạt động tuỳ theo nhu cầu, mục đích xuất hiện trong cộng đồng. Do đó, hoạt động ở đây cũng rất đa dạng. Có nhóm học cách may vá. Có nhóm lại thu thập sách báo, thư từ.

5.2 Diễn đàn làng quê (village forum):

Đây là nơi các thành viên trong cộng đồng ngồi lại với nhau để đối thoại về một chủ đề được gợi ý từ chính thư viện. Nguyên tắc của diễn đàn rất đặc biệt: mọi người tham gia không nhằm mục đích theo đuổi một kết luận duy nhất hay bám chấp vào quan điểm cá nhân. Thay vào đó, mục tiêu là thực hành việc lắng nghe sâu sắc, cố gắng thấu hiểu những suy nghĩ và tư tưởng khác biệt với mình.

Qua những cuộc trò chuyện này, thư viện trở thành nơi lưu trữ cả những tri thức sống động của cộng đồng—những kinh nghiệm, tin tức và câu chuyện không thể tìm thấy trong sách vở.

5.3 Mang sách đến gần hơn với mọi người:

Nhận thấy không phải ai cũng có thời gian và điều kiện để đến thư viện, Neutinamu đã chủ động thực hiện triết lý "thư viện mở" bằng cách mang sách đến với công chúng. Neutinamu thường xuyên đến những địa điểm khác nhau như trường học, cửa hàng địa phương, các sự kiện cộng đồng, công viên… để mang sách tới nhiều người hơn.

Sáng kiến nổi bật nhất là việc thiết lập những kệ sách miễn phí ngay tại các ga tàu điện ngầm đông đúc. Ban đầu, có nhiều lo ngại về việc sách sẽ bị thất lạc. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ kiên trì, mô hình này đã chứng tỏ sự thành công ngoài mong đợi. Không chỉ duy trì được lượng sách ổn định, thư viện còn nhận được vô số lời nhắn động viên từ người dân, thể hiện sự trân trọng và ủng hộ đối với hoạt động cộng đồng ý nghĩa này.

5.4 Phòng thí nghiệm của công dân (Citizen’s lab)

Đột phá hơn cả là mô hình "Phòng thí nghiệm của Công dân", một không gian nơi mọi người không chỉ dừng lại ở việc đọc hay nghe, mà được trao quyền để trực tiếp sáng tạo, thử nghiệm và tạo ra các giải pháp cho những vấn đề thực tế. Thư viện tự hào chia sẻ rằng họ "lớn lên nhờ những thất bại", tạo ra một môi trường an toàn, bao hàm, để bất cứ ai, bất chấp hoàn cảnh kinh tế, xã hội, đều có thể tự do thử nghiệm. Các loại dụng cụ và thiết bị có thể được mượn về nhà, y như mượn một cuốn sách. Nếu bất kỳ ai trong cộng đồng có một ý tưởng, họ có thể viết đề xuất và kêu gọi mọi người cùng tham gia. Đây chính là nơi giá trị tri thức được kiến tạo một cách chủ động, biến thư viện thành một vườn ươm sáng tạo thực thụ của cộng đồng, là nơi ươm mầm những giải pháp để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cộng đồng.

Một vài sáng kiến được áp dụng trong cộng đồng điển hình như: làm vườn trong đô thị, Dự án tái sinh đồ hỏng hóc… những thử nghiệm hằng ngày được khuyến khích để thay đổi cách cộng đồng cùng chung sống.

6. VAI TRÒ CỦA THƯ VIỆN TRONG BỐI CẢNH CỦA AI

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phát triển vượt bậc, gây tác động đến mọi ngành nghề, Neutinamu tin rằng những kỹ năng cốt lõi của con người lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đó chính là "Human Literacy" (Năng lực làm người), bao gồm những kĩ năng nền tảng:

• Tư duy phản biện (Critical Thinking)
• Sáng tạo (Creativity)
• Giao tiếp (Communication)
• Khả năng tổng hợp (Convergence)
• Hợp tác (Cooperation)

Nhận thấy điều đó, thư viện xác định vai trò của mình là một không gian để nuôi dưỡng và thúc đẩy những kỹ năng nền tảng này. Mục tiêu hàng đầu của thư viện là kiến tạo một cộng đồng vững mạnh, nơi mọi người có thể kết nối, hợp tác và làm việc cùng nhau.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Neutinamu cũng tận dụng sức mạnh của công nghệ, không phải để thay thế con người, mà để phục vụ cộng đồng bằng cách ghi lại và lưu trữ toàn bộ các hoạt động và thảo luận, từ đó xây dựng nên một kho tàng tri thức tập thể quý giá.

II. HỎI ĐÁP CÙNG THƯ VIỆN NEUTINAMU

1. Làm thế nào để Neutinamu có thể thu hút các bạn nhỏ trong thời gian đầu đến thư viện?

Ban đầu, thư viện không thu hút trẻ em bằng cách yêu cầu chúng "phải đọc sách". Thay vào đó, chúng tôi đã tạo ra một không gian hấp dẫn một cách gián tiếp và khơi gợi sự tò mò tự nhiên của chúng.

Cách tiếp cận chính là biến thư viện thành một nơi để chơi và kết nối. Lời mời dành cho các em không phải là "đến đọc sách đi", mà là "đến đây chơi và trò chuyện với các bạn khác". Nhiều em nhỏ ban đầu đến chỉ để chơi trong khi bố mẹ ngồi đọc sách. Dần dần, khi thấy người lớn cũng có những lớp học, các hoạt động khác nhau và nhóm đọc sách riêng, các em trở nên tò mò về không gian này và chủ động tìm đến nhiều hơn.

Bên cạnh đó, thư viện còn chủ động tương tác với các em qua nhiều hoạt động thiết thực. Ví dụ các cô thủ thư thường xuyên đọc truyện cho các em nghe. mời trực tiếp tham gia vào các công việc của thư viện như một thành viên thực thụ: từ việc dán nhãn phân loại, đánh số sách, cho đến cùng nhau dọn dẹp không gian thư viện.

Chính việc được trao trách nhiệm này đã mang lại hiệu quả bất ngờ. Nó không chỉ khiến các em cảm thấy mình là một phần quan trọng của thư viện, mà còn khơi dậy sự sáng tạo. Nhiều bạn nhỏ đã tự bày ra các trò chơi mới từ chính những công việc hằng ngày đơn giản đó.

Tóm lại, bí quyết của thư viện là tạo ra một không gian nuôi dưỡng cho tất cả mọi người, nơi trẻ em được tự do vui chơi, kết nối và cảm thấy mình được trân trọng.

2. Vai trò của thư viện trong bối cảnh AI là gì?

Trong thời đại AI, khi thông tin trở nên sẵn có và gần như vô hạn, vai trò của thư viện không những không mất đi mà còn trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Đúng là có một nghịch lý: khi công nghệ phát triển, người trẻ có thể ít tìm đến sách hơn. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc cạnh tranh với AI, mà là ở việc khẳng định giá trị độc nhất mà chỉ con người và cộng đồng có thể mang lại.

Sự khác biệt giữa "nhận câu trả lời" và "cùng nhau đọc"

Việc nhận thông tin từ ChatGPT hay Google là một quá trình thụ động, một chiều và mang tính cá nhân: Bạn hỏi, AI trả lời dựa trên dữ liệu đầu vào và lịch sử tương tác. Ngược lại, việc cùng nhau đọc một cuốn sách là một trải nghiệm hoàn toàn khác. Đó là một quá trình tương tác, đa chiều và mang tính cộng đồng sâu sắc. Khi cùng nhau đọc, chúng ta không chỉ tiếp nhận thông tin, mà còn:

• Phát triển tư duy phản biện: Chúng ta cùng nhau phân tích, lập luận, đặt câu hỏi về nội dung, thay vì chấp nhận một câu trả lời có sẵn.
• Học cách lắng nghe và thấu hiểu: Chúng ta được tiếp xúc với những góc nhìn đa dạng từ những người có nền tảng, kinh nghiệm sống khác nhau.
• Xây dựng sự kết nối: Giống như Internet và giao thông vận tải đã giúp kết nối con người từ khắp nơi trên thế giới, việc đọc sách chung giúp kết nối chúng ta ở một mức độ sâu sắc hơn về mặt cảm xúc và trí tuệ.

Cộng đồng – "Bộ lọc" quan trọng nhất trong thời đại quá tải thông tin

AI và Internet mang đến hai vấn đề lớn: lượng thông tin ngày càng nhiều, và vì quá nhiều nên thông tin hữu ích có nguy cơ bị nhấn chìm. Lúc này, cộng đồng chính là "bộ lọc" hiệu quả nhất. Thay vì để mỗi cá nhân tự bơi trong biển thông tin, cộng đồng giúp chúng ta cùng nhau sàng lọc, kiểm chứng và tìm ra những tri thức thực sự có giá trị. Chúng ta không cần phải phụ thuộc vào AI, mà có thể sử dụng nó như một công cụ và dựa vào sức mạnh tập thể để làm chủ thông tin.

Vai trò mới của thư viện trong thời đại AI

Quan niệm của chúng tôi là: "Thư viện không chỉ là nơi để mượn sách, đó là không gian nơi mọi người chia sẻ câu chuyện, cùng nhau đặt câu hỏi, và tìm kiếm những giải pháp thay thế."

Thế giới hiện tại đầy bất định, với những thách thức mà con người chưa từng trải qua. Những gì chúng ta học ở trường không còn đủ để dùng cho cả đời. Tuổi thọ ngày càng tăng, và cuộc sống sau khi nghỉ hưu vẫn còn rất dài. Trường học không dạy chúng ta cách để chia sẻ cuộc sống dài lâu đó với gia đình và hàng xóm.

Đây chính là lúc thư viện phát huy vai trò mới của mình: trở thành một không gian học tập suốt đời, nơi nuôi dưỡng những kỹ năng nền tảng mà AI không thể thay thế. Đó là nơi chúng ta học cách suy nghĩ, cách kết nối và cách cùng nhau kiến tạo một cuộc sống tốt đẹp hơn giữa một thế giới không ngừng biến đổi.

3. Cộng đồng Go Live Love chia sẻ về mong muốn mở một thư viện cộng đồng và cách thức vận hành thư viện ở Vũng Tàu. Đây là chia sẻ từ thư viện:

Tôi nghĩ rằng câu hỏi quan trọng nhất mà bạn nên dành thời gian suy ngẫm là: "Tại sao nhất định phải là một thư viện?"

Bắt đầu một "phong trào thư viện" không nhất thiết có nghĩa là phải xây dựng một tòa nhà mới. Bạn hoàn toàn có thể tham gia vào việc cải thiện các thư viện công cộng hiện có, tổ chức các buổi sinh hoạt, cùng nhau đọc sách hoặc tham gia các hoạt động tình nguyện tại đó.

Lý do tôi hỏi về động lực của bạn là vì câu trả lời sẽ quyết định hình thức không gian mà bạn tạo ra. Có rất nhiều rào cản khi mở một thư viện theo chuẩn. Như chị Lucie chia sẻ, khi mở thư viện cho trẻ em ở Hà Nội và Sài Gòn, chị đã gặp khó khăn với chính quyền vì không theo tiêu chuẩn, sách thì cũ và không hấp dẫn, thậm chí không được cho mượn về nhà.

Vậy nên, có lẽ chúng ta cần suy nghĩ lại về định nghĩa của một "thư viện công cộng". Nó không nhất thiết phải là một cơ sở được đăng ký chính thức.

Thay vì một thư viện lớn, bạn có thể bắt đầu từ một không gian nhỏ tại nhà – chỉ cần một căn phòng hoặc một góc trong phòng khách. Bạn có thể chỉ mở cửa một lần mỗi tuần, trong khoảng hai tiếng thôi cũng được. Hay thậm chí, bạn có thể biến không gian bàn ăn trong nhà mình thành một điểm hẹn, mời hàng xóm mang đến những cuốn sách họ muốn chia sẻ, và cùng nhau tạo nên một "tủ sách cộng đồng". Một "tủ sách" (bookstore) như vậy đôi khi đã hoàn toàn có thể đáp ứng được mục tiêu của bạn.

Tổ chức của chúng tôi, Neutinamu, đã nhìn thấy tiềm năng to lớn từ những không gian như vậy. Đó là lý do chúng tôi thành lập quỹ và theo đuổi phong trào thư viện đến hôm nay.

4. Tái hình dung thư viện cộng đồng như thế nào?

Điều quan trọng nhất làm nên một thư viện không phải là những bức tường hay những kệ sách, mà là những gì xảy ra giữa những con người gặp gỡ nhau tại đó. Thư viện không phải là một tòa nhà; nó là một không gian truyền cảm hứng và khích lệ tinh thần.

Một thư viện cộng đồng không cần phải có quy mô lớn. Nó không yêu cầu phải có địa điểm cố định hay sở hữu một số lượng sách khổng lồ. Thay vào đó, bản chất của nó nằm ở kiến thức, thông tin, con người, và một thái độ sống trọn vẹn. Đó là nơi mà "tiếng ồn của cuộc sống" được trân trọng và tôn vinh, thay vì bị yêu cầu phải im lặng.

Có thể hiểu "thư viện cộng đồng" không phải là một danh từ chỉ một loại hình thư viện cụ thể, mà là một thuật ngữ mô tả chức năng và tinh thần hoạt động của nó.

Đặc điểm cốt lõi của một thư viện cộng đồng là quyền tự quyết của chính cộng đồng đó. Thay vì để chính phủ, chủ sở hữu hay các tập đoàn quyết định nội dung, cách thức hoạt động hay những gì được phép làm, chính những người tham gia sẽ cùng nhau thảo luận và lựa chọn họ muốn tìm hiểu về những câu hỏi và "tầm nhìn" nào thông qua sách vở.

Vì vậy, thay vì hỏi "thư viện cộng đồng là gì?", câu hỏi quan trọng hơn có lẽ là "Lý do bạn muốn mở một thư viện cho cộng đồng của mình là gì?". Câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ định hình nên không gian độc đáo của riêng bạn.

5. Một vài thư viện bạn biết ở Sài Gòn?

Một vài Thư viện mình biết ở Saigon:

1. Thư viện Idecaf (Viện trao đổi văn hóa với Pháp).
2. Thư viện Huệ Quang (Sách triết học Phật giáo…)
3. Thư viện Cà phê Thứ Bảy
4. Thư viện Hương Tích (Do Cố hòa thượng Tuệ Sỹ thành lập)
5. Thư viện Tổng hợp
6. Thư viện Đa Minh (triết học, thần học)

‍