Bạn đang sử dụng giao diện hội viên.
Đăng xuất giao diện hội viên →
Thông tin dưới đây chỉ dành riêng cho Hội viên Vcil
Để đảm bảo quyền lợi của bạn cũng như cộng đồng Hội viên Vcil, mong bạn đừng chia sẻ thông tin này nhé!
Một cuộc đối thoại về nông nghiệp tái sinh, học tập dựa trên cộng đồng, và Triết lý Kinh tế Vừa đủ ở Thái Lan
Nếp Mới – New Patterns of Living and Learning: Không gian học tập hàng tháng để đồng kiến tạo nền văn minh mới
Vcil Community hướng tới xây dựng một nền văn minh mới đặt trọng tâm vào sự phúc lạc và tái tạo. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, chúng tôi thúc đẩy tự tư duy lại cách sống, hành động, và hình dung về tương lai.
Lấy cảm hứng từ chữ “Nếp” trong tiếng Việt – hàm chứa những khuôn mẫu cố hữu của văn hóa, thói quen và đời sống hằng ngày, – Vcil Community khởi xướng Nếp Mới để tạo không gian lành tính nuôi dưỡng những nếp sống mới: ưu tiên hạnh phúc bền vững và tái tạo sự giàu có đích thực. Đây là không gian cộng đồng giúp mọi người ý thức và gỡ bỏ những khuôn mẫu lỗi thời, tiếp thu từ trí tuệ tập thể, và tái hình dung cách chúng ta sống, kết nối và học tập.
Tại buổi Nếp Mới #3 diễn ra tháng 6 này, chủ đề thảo luận là "Trò chuyện về Nông nghiệp Tự nhiên và Giáo dục Thay thế tại Thái Lan cùng Tang". Trong buổi này chúng ta đã cùng nhau thảo luận sâu hơn về những thách thức toàn cầu đang diễn ra, đồng thời khám phá các giải pháp mang tính tái tạo, gắn liền với thực hành cụ thể đến từ Mạng lưới Nông nghiệp Tự Nhiên (Agri-nature Network) Thái Lan.
Dưới đây là bài viết tổng hợp lại những nội dung được chia sẻ trong buổi Nếp Mới #3 diễn ra vào ngày 18/06 vừa qua."
Một chút thông tin về bản thân: Công việc chính của tôi là làm thư ký, là giáo viên, giảng viên và là người điều phối (facilitator) các chương trình giáo dục. Cùng với cộng đồng, tôi thiết kế và tổ chức các chương trình học tập tại Thái Lan xoay quanh nông nghiệp tự nhiên, giáo dục thay thế và sinh kế tái sinh (regenerative livelihood).
Lớn lên ở Bangkok mà không có bất kỳ nền tảng nông nghiệp nào, tôi chưa bao giờ tưởng tượng rằng việc làm nông sẽ trở thành trọng tâm trong công việc bây giờ. Gia đình tôi là người thành phố, do đó khá xa rời truyền thống nông thôn đã nuôi dưỡng Thái Lan qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, mười hai năm trước, một cuộc gặp gỡ tình cờ đã khơi dậy một hành trình kết nối tôi với đất đai, với cộng đồng, và với một trí tuệ bản địa được khoác lên trang phục hiện đại.
Sau khi tốt nghiệp đại học, trong khi làm việc tại một công ty, tôi có cơ hội phỏng vấn một người đàn ông đáng chú ý tên là Ajarn Yak, cựu thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan. Những gì ông chia sẻ về nông nghiệp thuận tự nhiên như một giải pháp cho những thách thức đa diện của Thái Lan thật sự truyền cảm hứng và mở mang tầm mắt đối với tôi. Tầm nhìn của ông về việc làm nông hợp tác với thiên nhiên thay vì chống lại nó, xây dựng cộng đồng thay vì cô lập các cá nhân, đã mở ra những khả năng mà tôi chưa từng nghĩ tới.
Cuộc gặp gỡ này đã đưa đường dẫn lối cho tôi vào Mạng lưới Nông nghiệp Tự nhiên (AgriNature Network), một phong trào cơ sở của “những người bình thường” đã cùng nhau chia sẻ kiến thức về việc kết hợp trí tuệ bản địa để sử dụng và tái tạo tài nguyên thiên nhiên. Mục tiêu của họ tuy đơn giản nhưng sâu sắc: tạo ra lợi ích không chỉ cho cộng đồng của riêng họ, mà cho cả đất nước Thái Lan.
Để hiểu nông nghiệp thuận tự nhiên có nghĩa là gì, trước tiên chúng ta phải hiểu chính từ tiếng Thái dành cho nông nghiệp: "kasettakam." Từ gốc "kaset" xuất phát từ tiếng Sanskrit, nhưng trong tiếng Pali nó trở thành "kassi," có nghĩa là đất đai. Vậy nên nông nghiệp, theo nghĩa sâu sắc nhất của Thái Lan, là về những gì chúng ta làm với đất đai - cách chúng ta liên hệ với nó, chăm sóc nó, và học hỏi từ nó. Và chúng tôi đã lấy tinh thần này để ứng dụng vào Nông nghiệp thuận tự nhiên.
Nguyên tắc cơ bản dẫn dắt nông nghiệp thuận tự nhiên rất đơn giản: chúng ta không chống lại tự nhiên, thay vào đó, chúng ta học hỏi từ tự nhiên. Triết lý này dựa trên các tín ngưỡng và nghi lễ văn hóa đã tôn vinh đất đai trong hàng nghìn năm khắp lưu vực các con sông ở Đông nam á. Chúng tôi phải học cách sống thuận theo tự nhiên, đồng thời thích nghi với những hạn chế thực tiễn về quyền sở hữu đất và khung pháp lý của đời sống hiện đại.
Sau tiến trình công nghiệp hóa ở Thái Lan, những gia đình từng có những diện tích canh tác rộng lớn đã mất hết đất, và chỉ còn lại một số ít để trồng trọt. Để phản ứng lại xu hướng đáng lo ngại này, Vua Rama IX đã đưa ra những khái niệm nông nghiệp mới tập trung vào sự tự chủ (self-reliance): thiết kế khu đất để có thể trữ được nước, duy trì đa dạng sinh học, và sản xuất những thứ cần thiết như phân bón sinh học. Từ đó, chuyển nguy thành cơ, biến những hạn chế của công nghiệp hoá thành cơ hội để ứng phó và đổi mới.
Thái Lan nằm trong vành đai gió mùa, do đó được thiên nhiên ưu đãi với lượng mưa dồi dào. Nhờ điều kiện tự nhiên và khí hậu thuận lợi, nền nông nghiệp Thái Lan đã phát triển mạnh mẽ. Điều cốt lõi là tìm cách nguồn nước quý giá này ở mảnh đất của chúng ta thông qua quá trình thiết kế và quản lý khu đất hiệu quả và tối ưu.
Mạng lưới Nông nghiệp thuận tự nhiên rút ra nhiều từ trí tuệ bản địa từ vùng đông bắc Thái Lan, đặc biệt là hệ thống "Kok Non Na." Cách tiếp cận này chia khu đất chúng ta có thành ba vùng: "Kok" chỉ những đồi cao hoàn hảo cho cây cối và rau; "Non" mô tả đất bằng phẳng lý tưởng cho trồng lúa; và "Na" đại diện cho những vùng thấp tự nhiên giữ nước.
Ajarn Yak đã điều chỉnh trí tuệ truyền thống này cho việc làm nông quy mô nhỏ hiện đại. Thay vì những cánh đồng lúa rộng lớn, liền mạch, mô hình mới tạo ra những rìa cao xung quanh ruộng lúa, cung cấp không gian cho việc trồng đa dạng đồng thời cải thiện khả năng giữ nước. Đất có được từ việc đào ao được đắp lên cao tạo thành một ngọn đồi. Thiết kế này tạo ra một hệ thống khép kín nơi mọi yếu tố phục vụ nhiều mục đích.
Cách thiết kế này dựa trên một nguyên lý và ý tưởng đơn giản: giữ từng giọt nước đi vào khu đất của bạn lại. Điều này không chỉ có tác dụng tưới tiêu - mà còn về việc tạo ra những hệ sinh thái có khả năng phục hồi có thể phát triển bất kể áp lực bên ngoài.
Hành trình của Ajarn Yak từ một nhà hoạch định phát triển quốc gia thành một nhà đổi mới nông nghiệp đến từng những hiểu biết sâu sắc về tinh thần và văn hoá của người Thái. Sau khi làm việc tại Văn phòng Hội đồng Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc gia của Thái Lan, ông đã chứng kiến những rào cản quan liêu đã ngăn cản sự phát triển bền vững của Thái Lan. Điều này khiến ông cảm thấy thất vọng và bất lực. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục thất vọng trong hệ thống chính trị quan liêu, ông đã chọn từ chức và dấn thân để tạo ra sự thay đổi toàn diện từ gốc rễ.
Ông đã nhận ra một điều quan trọng: để có thể huy động toàn dân trong công cuộc đổi mới đất nước, giáo dục đại chúng là điều cần thiết. Nông nghiệp là một phương tiện hoàn hảo để đạt mục tiêu đó, vì nông nghiệp là sinh kế và nằm sâu trong tâm khảm của đa số người dân Thái. Bắt đầu từ những năm 1980, ông khởi xướng cái sẽ trở thành một phong trào kéo dài hàng thập kỷ sau đó - Thực hành nông nghiệp dựa trên Triết lý Kinh tế Vừa đủ.
Trong gần ba mươi năm, Ajarn Yak tập trung vào giáo dục phi chính thống dành cho nông dân, giúp họ chuyển đổi từ làm nông theo kiểu công nghiệp phụ thuộc hóa chất sang các phương pháp tự nhiên dựa trên nguồn lực hữu cơ sẵn có. Cách tiếp cận này nhấn mạnh khả năng phục hồi thông qua sự tự chủ - từ làm ra phân bón, thuốc diệt cỏ và thuốc trừ sâu tại nhà từ thảo dược thay vì mua các sản phẩm thương mại đắt tiền và độc hại.
Triết lý Kinh tế Vừa đủ thậm chí còn được mở rộng vượt ra ứng dụng canh tác nông nghiệp, và lan sang lĩnh vực tư duy lại về kinh tế. Thay vì trồng chủ yếu để bán trên thị trường, trọng tâm của việc làm nông bắt đầu từ nền tảng: trồng những gì bạn ăn, trồng những gì có thể sử dụng hàng ngày, và trồng những gì có lợi cho đất. Điều này thể hiện một sự sắp xếp lại ưu tiên cơ bản: kinh tế hộ gia đình trước kinh tế thương mại, khả năng phục hồi và chống chịu của cộng đồng trước sự phụ thuộc thị trường.
Mãi đến mười hai năm trước, luật pháp Thái Lan mới bắt đầu cho phép các cá nhân và gia đình thành lập các cơ sở giáo dục của riêng họ. Việc mở cửa pháp lý này đã mở ra cơ hội để chính thức hóa những gì đã diễn ra một cách không chính thức trong nhiều thập kỷ: giáo dục thay thế, đặc biệt là homeschool được hệ thống giáo dục công nhận. Kết quả là sự thành lập của Trường Pudalay, một trung tâm học tập không chỉ ứng dụng giáo dục thay thế - mà còn thể hiện một cách sống mới với triết lý hoàn toàn mới - đánh dấu một sự dịch chuyển mang tính toàn diện từ gốc rễ.
Trường hoạt động theo mô hình mô phỏng cách các tu viện hay ashram vận hành, nơi học sinh sống cùng với những người thầy, học không chỉ các môn học thuật mà cả một cách sống toàn diện. Học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 ở và sinh hoạt tại khuôn viên Mab Ueang; cũng như đi khắp Thái Lan với mạng lưới, học hỏi từ các trung tâm khác nhau trong khi đóng góp vào các hoạt động cộng đồng.
Qua các năm, đã có 60 đến 80 học sinh tốt nghiệp Trường Pudalay. Trong một minh chứng về hiệu quả của việc giáo dục đó là trường hiện được quản lý bởi chính các cựu học sinh. Các học sinh cũ đã trở lại làm đội ngũ quản lý để vận hành trường. Các giáo viên ban đầu như tôi chuyển sang vai trò điều phối và khai vấn nhiều hơn. Ngôi trường đã trở tự vận hành, tự hoạt động và điều hành bởi những người đã sống và thẩm thấu giá trị mà nó hướng đến.
Sau một thời gian, Mạng lưới nhận ra rằng một số học sinh và phụ huynh mong muốn con cái họ cũng được học trong những trường đại học cùng những giá trị tương tự. Do đó, chúng tôi đã hợp tác với Viện Nghệ thuật Arsom Silp để tạo ra chương trình Cử nhân về Khởi nghiệp Xã hội. Chương trình bốn năm này đã hoạt động gần một thập kỷ, với năm lứa đã tốt nghiệp; và hiện chúng tôi còn mở rộng để chào đón sinh viên ở mọi lứa tuổi đến ghi danh - bao gồm cả phụ huynh - những người có thể học cùng con em của họ.
Gần đây, chương trình đã phát triển để đáp ứng sở thích học tập thay đổi bằng cách cung cấp các khóa học ngắn, chuyên sâu. Ví dụ, ngày mai chúng tôi ra mắt chương trình ngắn hạn "Ứng dụng AI để tạo ra các Giải pháp giữ Nước ở Cao nguyên," tích hợp các nguyên tắc nông nghiệp tự nhiên, thiết kế cảnh quan Kok Non Na, và công nghệ hiện đại để giúp sinh viên thiết kế khu đất hiệu quả và quản lý nước mưa. Dự án thí điểm này, được phát triển trong sự hợp tác với Bộ Giáo dục Đại học - một đại diện cho sáng kiến đổi mới có ứng dụng trí tuệ truyền thống và kết hợp với công nghệ hiện đại.
Một người tham dự chia sẻ rằng cách tiếp cận giáo dục từ gốc rễ của Mạng lưới nông nghiệp tự nhiên rất toàn diện và sâu sắc. Do đó bác có đề xuất Vcil Community nghiên cứu mô hình này, bác có thể thúc đẩy chính phủ để hợp thức hoá và nhân rộng mô hình này ở nhiều nơi ở Việt Nam.
Khi nghe chia sẻ này, Tang có phản hồi rằng: Vẻ đẹp của cách tiếp cận của trường Pudalay hay của mạng lưới không nằm ở chuyện phải chờ đợi điều kiện hoàn hảo hoặc giấy phép pháp lý để bắt đầu. Khi mọi người bày tỏ sự quan tâm đến việc khởi động các trường học thay thế trong cộng đồng của họ, tôi luôn nhấn mạnh rằng mỗi cộng đồng có thể bắt đầu bằng việc tạo ra một ví dụ thực tiễn thực sự. Hãy thử tìm một mảnh đất, có thể là đất bị suy thoái, và tái tạo nó thành một khu rừng thực phẩm—và chứng minh rằng thức ăn hữu cơ, lành tính là khả thi. Sau đó tạo thêm không gian có nước sạch - nơi trẻ em có thể bơi lội, và biến chính mảnh đất trở thành lớp học có thể dạy đủ thứ kĩ năng, kiến thức. Thế là một ngôi trường giáo dục thay thế ra đời.
Bạn có thể bắt đầu ngay lập tức theo bất cứ cách nào bạn muốn, ví dụ như một trường học buổi tối, chương trình cuối tuần, hoặc trung tâm học tập vào dịp lễ. Điều quan trọng là kiến tạo nên một thế giới riêng, một tiểu khí hậu - nơi trẻ em—và người lớn—có thể trải nghiệm một cách sống khác. Điều tiên quyết là tạo ra một mảnh đất màu mỡ và đủ đầy - từ đây, mọi thứ khác sẽ phát triển theo sau.
Tất cả những gì Ajarn Yak và mạng lưới đã và đang thực hành đều đến từ nền tảng của Triết lý Kinh tế Vừa đủ, được Vua Rama IX giới thiệu vào năm 1974. Tầm nhìn của Nhà vua là phát mà ở đó Thái Lan có thể đảm bảo rằng tất cả mọi người có đủ để ăn no và sống khỏe, trước khi tiến tới các mức độ phát triển phức tạp hơn. Và sự triển quốc gia nên tiến hành từng bước chậm rãi mà vững chắc.
Triết lý này xuất hiện để đáp ứng những khoảng cách được tạo ra do quá trình công nghiệp hóa đất nước. Trong khi lối sống truyền thống của Thái Lan đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân, phát triển công nghiệp đã tạo ra những bất bình đẳng rõ rệt trong xã hội. Việc tập trung vào tư duy phát triển kinh tế nghiện tăng trưởng đã tạo ra kết quả có thể dự đoán được: người giàu trở nên giàu hơn trong khi người nghèo trở nên nghèo hơn. Ngày nay, 2,3 triệu người Thái - khoảng 3,5% dân số - sống dưới ngưỡng nghèo đói, thiếu điều kiện sống căn bản để sống qua ngày.
Sau khi đề ra ra triết lý kinh tế vừa đủ, Vua Rama IX đã dành bảy mươi năm tại vị của mình để chứng minh tính khả thi của Kinh tế Vừa đủ thông qua các Sáng kiến Hoàng gia, nơi Ajarn Yak phục vụ trong mười sáu năm. Kinh nghiệm thực tiễn này, cộng với cách tiếp cận của Nhà vua đã cung cấp nền tảng cho phong trào cơ sở diễn ra sau đó do ông khởi xướng.
Tất cả công việc này đều dựa trên nền tảng triết lý kinh tế đủ, được giới thiệu bởi Vua Rama IX vào năm 1974. Tầm nhìn của Nhà vua là phát triển quốc gia nên tiến hành từng bước, đảm bảo rằng tất cả mọi người đều có đủ để sống và ăn trước khi tiến tới các cấp độ phát triển phức tạp hơn.
Triết lý này xuất hiện để đáp ứng những khoảng cách được tạo ra bởi công nghiệp hóa. Trong khi Thái Lan truyền thống đã đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân, phát triển công nghiệp đã tạo ra sự bất bình đẳng nghiêm trọng. Tập trung vào kinh tế tăng trưởng đã tạo ra kết quả có thể dự đoán: người giàu càng giàu hơn trong khi người nghèo càng nghèo hơn. Ngày nay, 2,3 triệu người Thái—khoảng 3,5% dân số—sống dưới mức nghèo đói, thiếu đủ tài nguyên để sinh tồn từng ngày.
Vua Rama IX đã dành bảy mươi năm trị vì để chứng minh tính khả thi của Triết lý Kinh tế Vằ đủ thông qua các Sáng kiến Hoàng gia, nơi Ajarn Yak phục vụ trong mười sáu năm. Kinh nghiệm thực tiễn này cộng với cách tiếp cận của Nhà vua đã cung cấp nền tảng cho phong trào cơ sở sau đó do ông khởi xướng.
Trong khi quan liêu chính phủ thường mắc kẹt trong các cuộc thảo luận đơn thuần về khái niệm - thứ mà người dân bình thường nghe thì rất hay, nhưng họ không thể chuyển những khái niệm trừu tượng đó thành hành động thực tiễn. Vì vậy, Ajarn Yak đã phát triển một khung lý thuyết mang tính thực tiễn: gọi là chín bước sinh kế kinh tế vừa đủ. Chín bước này được trực quan hoá như một ngôi nhà với bốn trụ đỡ.
Bốn bước đầu tiên—các trụ cột—đại diện cho những thứ bạn có thể tự chủ:
Khung lý thuyết này thể hiện khái niệm "3 loại cây cho 4 lợi ích" của Vua Rama IX—trồng để có thức ăn, tiện ích và vật liệu, và nhận được sức khỏe sinh thái như một phần thưởng.
Các bước nâng cao sau khi đã xây dựng 4 trụ cột nền tảng đó là: xây dựng cộng đồng và chia sẻ:
5. Tạo công đức - tặng những gì tốt nhất cho những người chúng ta tôn trọng và yêu thương như các vị sư, vị thầy chúng ta kính trọng
6. Chia sẻ - hỗ trợ những người thiếu thốn, nghèo đói trong cộng đồng
7. Chế biến - sử dụng trí tuệ địa phương để bảo tồn và chế biến để gia tăng giá trị của những gì chúng ta sản xuất
8. Thương mại - tham gia vào thương mại chỉ sau khi thiết lập được sự đủ đầy - vâng buôn bán được Triết lý này đặt ở bước gần cuối cùng, chứ không phải trồng để bán như nông dân hiện nay thường làm.
9. Xây dựng mạng lưới - tạo cộng đồng và mạng lưới để giúp đỡ lẫn nhau và chia sẻ những ý tưởng về sự đủ đầy, hạnh phúc này cho người khác.
Trình tự này cố ý đặt thương mại ở vị trí thứ tám thay vì đầu tiên, đại diện cho một sự thay đổi cơ bản trong tư duy kinh tế. Tiền trở thành công cụ để chia sẻ và thương mại thay vì là động lực chính của hoạt động nông nghiệp. Mục tiêu là đủ đầy trước tiên, cộng đồng thứ hai, và tham gia thị trường buôn bán đến thứ ba.
Nền Tảng Phật Giáo Của Việc Cho Đi
Đằng sau khái niệm vừa đủ chính là nền tảng của Phật giáo - quốc giáo của Thái Lan. Phật giáo dạy chúng ta quan tâm đến người khác và không ích kỷ. Điều này không chỉ là đặc tính riêng của người Thái—nó phản ánh truyền thống văn hóa phương Đông nói chung; ở đó, mọi người được khuyến khích tạo phước, làm điều tốt cho người khác trước khi tìm kiếm lợi ích cá nhân. Việc tạo phước, tích luỹ công đức đã trở thành một phần của kết cấu văn hóa thông qua ảnh hưởng của Phật giáo, định hình cách chúng tôi tiếp cận cộng đồng và hỗ trợ lẫn nhau.
Việc nhấn mạnh trao tặng cho giáo viên, nhà sư và những người lớn tuổi được kính trọng trước—như được nêu trong bước thứ năm của Triết lý Kinh tế Vừa đủ—phản ánh khái niệm về sự biết ơn hơn là coi trọng về thứ bậc. Đó là về việc tôn vinh những người đã cho chúng ta kiến thức, cơ hội và sự hướng dẫn. Điều này không có nghĩa là tôn trọng mù quáng tất cả những người có thẩm quyền, mà là sự trân trọng có ý thức đối với những cá nhân cụ thể đã đóng góp cho sự phát triển của chúng ta.
Cá nhân tôi cảm thấy biết ơn các thầy cô của mình—không chỉ Ajarn Yak, mà nhiều thầy cô đã cho tôi cơ hội học tập, phát triển và kiến thức. Lòng biết ơn này tự nhiên thể hiện qua việc đền đáp họ trước, không phải vì nghĩa vụ mà từ sự trân trọng chân thành.
Trong hệ thống kinh tế hiện tại, con người quá thường theo đuổi sự tham lam và lợi ích cá nhân hay tiền bạc, quyền lực. Ajarn Yak sử dụng việc tạo phước như một động lực có chủ đích để thay đổi tư duy này, với mong muốn truyền tải thông điệp rằng nếu bạn không tham lam, nếu bạn không ích kỷ, bạn có thể có một cuộc sống viên mãn. Việc tạo phước trở thành một chiến lược thực tế để thay đổi cách mọi người nghĩ về thành công và sự giàu có.
Khi chúng tôi lần đầu trình bày khái niệm này, nhiều đã người không tin vào nó. Họ đã được dạy và cài đặt để nghĩ rằng lợi ích cá nhân phải đến trước. Nhưng một số người lại tin vào sự cho đi, sự hào phóng, rộng lượng và giúp đỡ người khác, và bắt đầu thực hành việc tạo phước. Khi những người có niềm tin này “thành công” có được cuộc sống hạnh phúc, những người khác quan sát thấy và dần dần bị thuyết phục.
Điều này tuân theo lý thuyết khuếch tán đổi mới (innovation theory): chỉ có 2% dân số sẽ ngay lập tức hiểu và áp dụng những ý tưởng mới, trong khi đó 12% khác trở thành những người áp dụng trước tiên. Điều này có nghĩa là chúng ta chỉ cần làm việc và tạo ra kết quả với 14% dân số để một lối sống, thói quen, tư duy mới được thiết lập; để rồi cuối cùng lan rộng đến phần còn lại. Chìa khóa đó là làm công việc khó nhằn một cách thông minh—tập trung vào những người có niềm tin và áp dụng sớm thay vì cố gắng thuyết phục tất cả mọi người cùng một lúc.
Đây là cách tiếp cận của mạng lưới để thúc đẩy các phong trào đổi mới xã hội: thay vì làm rộng, chúng tôi làm sâu và làm việc với đúng người.
Giải Quyết Nguyên Nhân Gốc Rễ: Sự Đủ Đầy Của Tâm Trí
Nguyên nhân gốc rễ của hầu hết các vấn đề xã hội và kinh tế nằm ở tư duy của con người. Kinh tế vừa đủ giải quyết không chỉ sự đủ đầy vật chất—có đủ thức ăn, hàng hóa và tài nguyên—mà còn sự đủ đầy tinh thần. Như Vua Rama IX đã nói: "Nếu bạn có đủ và bạn không có nhiều sự tham lam, chúng ta sẽ sống cùng nhau trong hòa bình."
Sự đủ đầy về mặt tinh thần này có thể giải quyết các vấn đề cơ bản, nhưng thảo luận về nó thường giống như nói về tôn giáo hoặc niềm tin—nó trở thành một cuộc trò chuyện không bao giờ kết thúc vì chúng ta là con người, và bản chất con người bao gồm cả tính ích kỷ và sự rộng lượng, hào phóng. Đây là lí do đủ để chúng tôi tiếp tục những gì đang làm, biết rằng ngay cả khi chúng ta không thể thay đổi tất cả mọi người, chúng ta có thể tạo ra những ví dụ truyền cảm hứng cho người khác và dần dần thay đổi các chuẩn mực văn hóa.
Sự đủ đầy trong tâm trí có nghĩa là nuôi dưỡng sự hài lòng với sự vừa đủ, thay vì luôn tìm kiếm nhiều hơn. Nó có nghĩa là nhận ra rằng sự an toàn thực sự đến từ khả năng phục hồi của cộng đồng hơn là sự tích lũy cá nhân. Nó có nghĩa là hiểu rằng phúc lợi của chúng ta liên kết với phúc lợi của người khác và sự khỏe mạnh của đất đai sẽ nuôi dưỡng tất cả chúng ta.
Khắp Đông Nam Á, chúng ta đối mặt với một xu hướng đáng lo ngại: nông dân chỉ chiếm 5-7% dân số nhưng lại chịu trách nhiệm nuôi sống toàn bộ cả quốc gia. Ở nhiều nước, nông nghiệp đã được gắn liền với nghèo đói và tuyệt vọng, tạo ra một chu trình nguy hiểm khi người trẻ từ bỏ cuộc sống nông thôn để làm công việc văn phòng ở thành thị. Nhận thức này đe dọa an ninh lương thực tập thể và cắt đứt chúng ta khỏi trí tuệ bản địa của nhiều thế hệ ông bà, tổ tiên.
Giải pháp cho vấn đề này, theo tôi, bắt đầu bằng việc định hình lại những gì là cần thiết và nền tảng chúng ta cần dạy trẻ em. Thay vì tạo ra một cảm giác rằng nông nghiệp là một nghề nghiệp không có tương lai, chúng ta cần giúp chúng hiểu việc sản xuất thực phẩm thực sự là một kỹ năng sống quan trọng. Trong một tương lai bất định, được tạo nên một phần do sự biến đổi khí hậu và các xung đột tiềm tàng, khả năng tạo ra thức ăn cho riêng mình có thể trở thành năng lực quan trọng nhất mà bất kỳ ai có thể sở hữu.
Điều này có nghĩa là dạy trẻ em cách tạo ra tiểu khí hậu của riêng chúng (tiểu khí hậu là những khu vực ổn định nơi nhiệt độ và độ ẩm duy trì cân bằng bất chấp thời tiết cực đoan bên ngoài). Việc tái tạo rừng giúp tạo ra những tiểu khí hậu ổn định cho từng khu vực riêng biệt - do đó rừng là điều vô cùng cần thiết. Cây cối giúp ổn định cả nhiệt độ và độ ẩm, tạo ra những điều kiện cần thiết cho việc sản xuất thực phẩm.
Tại Trường Pudalay, học sinh không chỉ học về nông nghiệp—mà còn học về cách sống trong cuộc đời. Các bạn biết thức ăn mọc ở đâu trong khu rừng xung quanh và biết cách chế biến thực phẩm trong rừng thành đồ ăn, thức uống và các bữa ăn dinh dưỡng. Các bạn cũng có thể sinh sống ở cả thế giới truyền thống và hiện đại, thậm chí có thể khởi nghiệp bán sản phẩm rừng cho du khách ghé thăm trường hoặc tại các phiên chợ, trong khi vẫn duy trì kết nối với đất đai.
Kiến thức về rừng, thực phẩm và các chủ đề liên quan giờ dễ tiếp cận hơn bao giờ hết nhờ vào internet. Chúng ta có thể kết nối với các nhà đổi mới nông nghiệp, nghiên cứu các thí nghiệm thành công và thất bại, và điều chỉnh các phương pháp đã được chứng minh theo điều kiện địa phương. Câu hỏi ở đây là với nguồn lực có sẵn đó—chúng ta có quyết tâm để thực hiện tầm nhiều này hay không.
Cuộc sống thành thị đặt ra những thách thức rất đặc trưng về vấn đề an ninh lương thực. Môi trường đô thị thường rất cô lập - chúng ta thường không biết hàng xóm của mình là ai, khiến việc tự cung tự cấp cá nhân gần như không thể. Mặc dù các kỹ thuật trồng trọt ở trong căn hộ vẫn có, nhưng chúng không có giá trị về mặt thực tiễn, vì chúng không thể cung cấp an ninh lương thực hoàn toàn cho cư dân đô thị.
Do đó, mạng lưới nông nghiệp thuận tự nhiên đã phát triển một sáng kiến sáng tạo để lấp vào khoảng trống trong đô thị này. Chúng tôi đã mời cư dân thành phố Bangkok xây dựng và thiết lập các mối quan hệ với người dân ở vùng ngoại ô thành phố, và tạo ra các làng sinh thái trong bán kính hai giờ đi bộ từ trung tâm đô thị. Điều này không chỉ về sự thuận tiện—mà là về việc chuẩn bị cho khủng hoảng.
Khi các cuộc khủng hoảng đô thị xảy ra, phản ứng đầu tiên thường là sơ tán hàng loạt bằng ô tô, dẫn đến tắc nghẽn giao thông khiến mọi người bị mắc kẹt trong thành phố. Bằng cách thiết lập các không gian an toàn trong khoảng cách đi bộ, chúng ta tạo ra các lộ trình thoát hiểm khả thi, không phụ thuộc vào phương tiện giao thông hoặc cơ sở hạ tầng có sẵn - những thứ có thể không hoạt động được trong trường hợp khẩn cấp.
Làng sinh thái đầu tiên được chúng tôi phát triển nằm ở phía đông bắc Bangkok (với tên gọi Arsa Shaona Mahanakorn) - là ví dụ chứng minh cho giải pháp này trong thực tế. Nó cung cấp thức ăn, nước sinh hoạt, nơi trú ẩn và không gian đủ cho những người tị nạn đô thị sống sót trong thời gian dài. Điều này thể hiện một sự thay đổi cơ bản trong tư duy: thay vì cố gắng thu nhỏ giải pháp để phù hợp với các ràng buộc đô thị, chúng ta mở rộng mạng lưới cộng đồng của mình để bao gồm các mạng lưới và cộng đồng khác ở nông thôn.
Vậy câu hỏi đặt ra là: “Trong giáo dục thay thế và công việc cộng đồng, chúng ta có thể đối diện vấn đề này như thế nào? Với những người quan tâm đến sức khỏe và môi trường, những thực hành hay cách tiếp cận nào có thể giúp nâng cao nhận thức, đưa ra lựa chọn đúng đắn và xây dựng lối sống lành mạnh thực sự giữa một thế giới đầy thao túng như hiện nay?”
Hệ thống thực phẩm do doanh nghiệp vận hành là một trong những thách thức lớn nhất của chúng ta - những người muốn sống xanh sống khỏe. Các công ty lớn sử dụng sức mạnh tài chính để gây ảnh hưởng đến các nhà khoa học và thao túng các nghiên cứu, tạo ra những niềm tin và hiểu biết sai lệch về thực phẩm qua chế biến (processed foods), thực phẩm chức năng và chất dinh dưỡng tổng hợp (synthetic nutrients). Họ tiếp thị những sản phẩm này một cách tích cực trong khi sử dụng tiền bạc và quyền lực để lừa dối người tiêu dùng và tạo ra lợi nhuận khổng lồ với cái giá là sức khỏe của cả cộng đồng.
Mạng lưới Nông nghiệp thuận tự nhiên giải quyết vấn đề này bằng cách tạo ra các hệ thống tiếp thị thay thế ưu tiên sức khỏe cộng đồng hơn là lợi nhuận doanh nghiệp. Vì hầu hết chúng ta không thể sản xuất mọi thứ mình cần—tôi có thể trồng một số rau và trái cây ở Bangkok, nhưng tôi không thể sản xuất gạo—chúng ta phải cùng nhau tạo thành một mạng lưới để chia sẻ và trao đổi công bằng với nhau.
Chúng tôi đã thành lập Phiên chợ Người ông (Grandpa Market), thể hiện bước thứ tám của kinh tế vừa đủ: trao đổi và buôn bán. Phiên chợ này hoạt động như một nền tảng kết nối các thành viên trong mạng lưới để chia sẻ sản phẩm lành tính của họ; trông có vẻ giống như một chợ nông sản thông thường, nhưng thực sự có một sự khác biệt quan trọng ở đây. Thường thì nông dân thích ở lại và hoạt động trong khu vực sinh sống của mình hơn là đi vào thị trấn hay thành phố, vì vậy phiên chợ Người ông tạo điều kiện để phân phối và buôn bán mà không yêu cầu nông dân phải rời bỏ công việc, mảnh đất của họ.
Phiên chợ Người ông hoạt động theo hệ thống định giá năm cấp độ hướng đến khả năng tiếp cận đến đang dạng nhu cầu và khả năng tài chính khác nhau:
Hệ thống này cho phép thực phẩm hữu cơ, tự nhiên duy trì giá trị thực sự và được trân trọng, giữ gìn trong một cộng đồng thấu hiểu và đánh giá cao những giá trị thực sự của nó. Trong thị trường thông thường, bắp cải hữu cơ không thể cạnh tranh với bắp cải hóa chất chỉ dựa trên giá cả—người tiêu dùng sẽ không trả nhiều tiền hơn trừ khi họ hiểu giá trị của quy trình sản xuất sản phẩm.
Điều cốt lõi mọi người cần phải hiểu là giá trị không nằm ở chính sản phẩm, mà nằm ở toàn bộ quy trình sản xuất. Điều này có nghĩa là người sản xuất có thể lựa chọn khách hàng đánh giá cao phương pháp của họ thay vì cạnh tranh trong cuộc đua giảm giá. Với công nghệ trực tuyến, khách hàng thậm chí có thể đặt trước sản phẩm, tạo ra thị trường đảm bảo đầu ra cho người nông dân.
Mô hình này có thể dễ dàng được nhân rộng ở Việt Nam hoặc các quốc gia khác, và cuối cùng chúng ta có thể kết nối các mạng lưới này xuyên biên giới. Chúng ta chỉ cần ghi nhớ một Nguyên tắc cần phải giữ vững: tạo ra các cộng đồng đánh giá cao quy trình bền vững hơn là sản phẩm giá rẻ.
Ngoài thực phẩm thực vật, chúng tôi cũng đã giải quyết nhu cầu protein thông qua các dự án nuôi cá hợp tác với người dân ở các địa phương. Cá đại diện cho một trong những nguồn protein bền vững về môi trường nhất so với gà, thịt bò hoặc thịt lợn. Bằng cách làm việc với các trang trại cá sử dụng phương pháp tự nhiên, chúng tôi có thể cung cấp protein lành mạnh, giá cả phải chăng trong mạng lưới của mình đồng thời giảm thiểu tác động môi trường.
Cách tiếp cận tích hợp này—kết hợp hệ thống thực vật và động vật trong khung phát triển bền vững—đảm bảo rằng các thành viên cộng đồng có thể tiếp cận với các nguồn dinh dưỡng đầy đủ mà không phụ thuộc vào hệ thống thực phẩm công nghiệp ưu tiên lợi nhuận hơn sức khỏe.
Có một dự án về sức khoẻ mà Ajarn Yak đã chứng minh hiệu quả; và chính ông cũng đã tự thử nghiệm điều này lên chính mình. Ông đã khuyến khích mọi người trong mạng lưới hãy tự chăm sóc sức khỏe của họ. Không chỉ nói điều đó, ông còn tiên phong trong phong trào tự chăm sóc sức khoẻ của mình. Ông đã giảm 10 kg trong thời gian thực hiện thử nghiệm này. Ông đã bắt đầu lối sống khoẻ mạnh bằng những hành động rất đơn giản: cắt bỏ đồ ngọt, uống nhiều nước hơn, tập thể dục một chút. Và thế là ông trở thành một tấm gương sáng để mọi người noi theo.
Ông cũng bắt đầu xây dựng một đội ngũ để tư vấn và đưa ra lời khuyên về sức khỏe dành cho mọi người trong cộng đồng, trong các làng và trong mạng lưới. Đội ngũ tư vấn này dạy mọi người cách theo dõi và tự đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và sức khoẻ của mình. Ví dụ, tính cân nặng để xác định cần uống bao nhiêu nước là đủ.
Chúng tôi cũng nghĩ ra các “chiến dịch” và “cuộc thi” với nhau. Ví dụ chúng tôi thử thách các thành viên đạt được mục tiêu uống đủ nước hàng ngày và chia sẻ tiến trình này trong chat nhóm. Đây là những hoạt động khá thú vị trong cộng đồng của chúng tôi để thúc đẩy nhận thức về sức khỏe thông qua những điều rất cơ bản.
Chúng tôi từng có một thử thách bao gồm việc hỏi: "Hôm nay bạn đã đi vệ sinh chưa?" Sau đó mọi người tự theo dõi, đánh dấu và báo cáo cho cả nhóm. Tôi là người luôn nói rằng tôi ghen tị với mọi người vì tôi không thể đi vệ sinh dễ dàng. Nhưng một số người đến và check-in qua chat nhóm, nói "Ôi trời ơi, họ đã đi lần thứ ba trong một ngày rồi." Đó là cách chúng tôi bắt đầu các cuộc trò chuyện về sức khỏe trong cộng đồng.
Chúng tôi có một chuyên gia đóng vai trò như huấn luyện viên sức khỏe cho mọi người. Cô ấy yêu cầu mọi người chụp ảnh khẩu phần ăn và gửi cho cô ấy để phân tích và đưa ra lời khuyên. Cô ấy cung cấp phản hồi, đề xuất những điều như "Bạn có thể thêm rau không?" hoặc “Anh giảm bớt đồ ăn chiên xào lại”. Điểm thú vị là khi chúng tôi kiểu “áp lực lành mạnh từ cộng đồng” (Healthy peer pressure), như "Ồ, người này đã đi vệ sinh ba lần," hay “Oh anh kia đã giảm bớt sử dụng đồ ăn công nghiệp rồi”. Điều này thúc đẩy tôi nghĩ "Được rồi, tôi sẽ uống nhiều nước hơn." hay “Mình cũng phải giảm ăn đồ công nghiệp lại”. Những chiến dịch sức khỏe cộng đồng hoạt động như vậy đấy.
Khi tôi nghe bạn nói về việc tiêu dùng và buôn bán sản phẩm lành tính, tôi nghĩ rằng mặc dù đôi khi bạn có một sản phẩm tốt, nhưng bạn không có ai mua nó vì mọi người trên thế giới hiện tại đều “nghe về” việc cần "ăn thịt bò" hoặc "ăn nhiều đạm lên" và nhiều “lời khuyên” khác từ quảng cáo và truyền thông đại chúng; điều này khiến việc khó để có được những người tiêu dùng phù hợp. Môi trường và không gian của việc ở trong cộng đồng, cùng với các hoạt động, tạo ra những cơ chế (mechanism) quan trọng. Tôi muốn nhấn mạnh lại điều này: các cơ chế trong cộng đồng là thứ chúng ta cần tạo ra một cách có chủ ý để thực sự tạo ra những cộng đồng lành mạnh.
Cơ chế tôi muốn nhắc đến ở đây có nhiều kiểu khác nhau, trong trường hợp của chúng tôi thì đó là một cơ chế tiếp thị mới qua Phiên chợ người ông. Hình thức tiếp thị này không đến trong giai đoạn đầu; nó đến trong giai đoạn sau. Giai đoạn đầu của phong trào tập trung vào các trường hợp thành công: hướng đến đảm bảo nhu cầu cơ bản của chúng ta, một mảnh đất riêng, một khu rừng riêng, có một cộng đồng cùng thực hành, làm việc và chia sẻ hỗ trợ lẫn nhau. Những yếu tố nền tảng này phải được thiết lập trước khi các hệ thống phức tạp hơn như thị trường thay thế được tạo ra
Một trong những sáng kiến quan trọng nhất hiện tại của chúng tôi liên quan đến việc bảo tồn hạt giống và đa dạng sinh học, do bác Jon Jandai dẫn dắt. Công việc này giải quyết một điểm yếu cơ bản trong hệ thống thực phẩm của chúng ta: sự biến mất của sự đa dạng di truyền trong cây trồng và sự phụ thuộc vào hạt giống lai không thể thích ứng với các điều kiện khí hậu thay đổi.
Như Vũ đã chia sẻ và đã chứng kiến ở Nhật Bản, ngay cả việc có tiền cũng không đảm bảo khả năng tiếp cận thực phẩm khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn hoặc khi điều kiện khí hậu vượt quá khả năng chịu đựng của các giống cây trồng có sẵn. Hạt giống bản địa, với khả năng thích ứng khí hậu vượt trội, lúc này trở thành nguồn tài nguyên vô giá cho sự sống còn, vì chúng đã có được sự thích nghi với khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương..
Ajarn Yak đã phát triển một sáng kiến mà ông gọi là "cây giống không đồng" ("zero-baht seedlings") - về cơ bản là chăm sóc những cây con tự nhiên mọc dưới gốc cây lớn. Mỗi cây lớn điều có thể tạo ra nhiều cây con, tuy nhiên, chúng thường chết dưới bóng râm của cây mẹ. Bằng cách chăm sóc cẩn thận những cây giống tự nhiên bỏ tiền ra để mua giống nữa.
Phương pháp này, gần đây còn mang ý nghĩa quốc tế, thông qua một sự hợp tác bất ngờ - Sáng kiến Xanh của Ả Rập Saudi. Sáng kiến này cần có 10 tỷ cây để tái tạo rừng ở sa mạc, điều này tạo ra nhu cầu khổng lồ về cây giống. Thay vì coi đây là cơ hội thương mại, Ajarn Yak đã xem nó như một hành động tạo phước hay công đức - một thực hành Phật giáo về sự cho đi để nhận tạo ra nghiệp tốt.
Chiến dịch hướng đến việc tạo ra 5 triệu cây giống - và trao tặng chúng như những món quà từ cộng đồng Phật giáo Thái Lan đến cộng đồng Hồi giáo Ả Rập Saudi; với thông điệp rằng phục hồi và tái tạo tự nhiên có thể hoà hợp những khác biệt về tôn giáo và văn hóa. Những người tham gia đã cùng nhau tạo phước thông qua sự cho đi, và đồng thời họ cũng phát triển các kỹ năng có thể trở thành nguồn sinh kế sau này của họ.
Điều này thể hiện triết lý cốt lõi của chúng tôi: "Cho đi chính là nhận lại" (Our loss is our gain). Bằng cách cho đi kiến thức, cây giống, thời gian của mình, chúng tôi cùng nhau tạo nên sự dồi dào thay vì sự khan hiếm và thiếu thốn. Tạo phước trở thành con đường dẫn đến thịnh vượng, nhưng thịnh vượng dựa trên lợi ích cộng đồng thay vì tích lũy cá nhân.
Trong mạng lưới của chúng tôi có nhiều người và sáng kiến khác nhau để thúc đẩy những hành động để bảo tồn hạt giống. Tôi có thể chia sẻ về sáng kiến của bác Jon Jandai và bác Ajarn Yak.
Tôi có thể nói rằng đối tượng của bác Jon Jandai là những người có lối sống hiện đại, không phải là những sống và lớn lên với nghề nông. Nhưng đối tượng của Ajarn Yak lại là những nông dân địa dành cả đời họ với nghề nông.. Vì vậy, cách mà Jon Jandai nói về bảo tồn giống sẽ xoay quanh tác động của các công ty buôn bán hạt giống và tầm quan trọng của việc giữ hạt giống, hay nói về tầm quan trọng của việc lưu giữ các hạt giống - để có chủ quyền hạt giống của riêng mình. Đó là cách P Jon Jandai giao tiếp với công chúng, vì cách tiếp cận này phù hợp với người thành thị và nông dân thế hệ mới; và ông đã thành lập một doanh nghiệp xã hội cùng với một trong những nông dân thế hệ mới này, và bây giờ họ đang thực hiện các khóa học và chương trình đào tạo để chia các sẻ kiến thức này. Và đó là cách bác Jon Jandai tiếp cận với những người hiện đại.
Phương pháp khác mà Ajarn Yak đang thực hiện - bởi vì như tôi đã nói, đối tượng của Ajarn Yak là những nông dân thuần thành, những người dấn thân và thực hành làm nông nhiều hơn - nên ông thường nói về việc cứu những cây nhỏ dưới thân cây mẹ, hoặc thậm chí những hạt giống mà chúng ta thấy trên cây lớn, hoặc thậm chí những hạt giống mà chúng ta ăn từ trái cây.
Vì vậy, ông muốn yêu cầu mọi người bắt đầu làm cây giống này, và ông đã sử dụng một chiến dịch mà chúng ta sẽ tạo công đức cùng với các nhà sư, và các nhà sư có kết nối và hợp tác với Ả Rập Saudi. Ả Rập Saudi đang thực hiện Sáng kiến Xanh và họ cần 10 tỷ cây để trồng trong sa mạc.
Vì vậy, Sáng kiến Xanh của Ả Rập Saudi và nhiều công ty tư nhân ở Thái Lan muốn bán cây cho Ả Rập Saudi. Và có những giao dịch giữa các chính phủ - rất nhiều thứ - nhưng vấn đề là họ có tiền để mua, nhưng không có đủ cây giống để bán bởi vì để tạo ra hạt giống, nó tốn kém và cần rất nhiều nguồn lực.
Vì vậy, ông đã thúc giục mọi người làm cây giống không đồng, đây là cách để giảm đầu tư cho cây giống mới. Vì vậy, cây giống không đồng, và chúng ta sẽ tạo công đức trước, giống như chín bước của kinh tế vừa đủ. Chúng ta đã có cây mẹ. Chúng ta đã có những cây con bên dưới, chúng ta chỉ cần chăm sóc chúng và chúng ta sẽ tạo công đức. Chúng ta sẽ tặng chúng như một món quà cho Ả Rập Saudi.
Đó là chiến dịch mới mà Ajarn Yak hiện đang thực hiện. Và ông đặt mục tiêu 5 triệu cây giống mà chúng ta cho đi, chia sẻ, tạo công đức thông qua nhờ các nhà sư đến từ một quốc gia Phật giáo trao tặng đến một quốc gia Hồi giáo - Ả Rập Saudi.
Vì vậy, bạn có thể tưởng tượng rằng cách Ajarn Yak nghĩ về việc chia sẻ trước - không chỉ là tạo công đức hay làm việc tốt, mà đó là một cách khác để tạo ra một phong trào ở cấp địa phương. Nhưng nếu bạn bắt đầu học cách làm cây giống không đồng, bạn cũng có thể kiếm sống từ điều này.
Ajarn Yak đã gửi thông điệp đến mọi người rằng “Nếu bạn bắt đầu học, nếu bạn bắt đầu làm, chúng ta sẽ bắt đầu từ việc tạo phước trước, rồi mọi người sẽ biết đến chúng ta từ điều này, và bạn có thể kiếm sống từ đó. Vì vậy ông không thu hút mọi người bằng tiền, mà ông thu hút mọi người bằng cách tạo phước, tạo công đức. Nhưng tạo công đức, chia sẻ những gì bạn có sẽ làm bạn giàu có - đây là điều ông dạy.
Tôi nghĩ một trong những chìa khóa là chúng ta thích ứng liên tục với sự thay đổi không ngừng và luôn tìm ra những sáng kiến đổi mới, đổi mới kỹ thuật nông nghiệp để có thể truyền thông và thúc đẩy các phong trào.
Khi nói về điều này, tôi muốn chia sẻ với các bạn - nếu bạn thực sự muốn bắt đầu một phong trào xã hội, phong trào phải được thúc đẩy bởi sự đổi mới. Vì vậy chúng ta cần xác định đâu là đổi mới chủ chốt mà chúng ta đang sử dụng.
Một sự đổi mới mà tôi ví dụ trong Mạng lưới Nông nghiệp thuận tự nhiên là cây giống không đồng. Trong giáo dục thay thế hiện tại, chúng tôi đang thực hiện thử nghiệm Trí thông minh nhân tạo (AI) để giải quyết các vấn đề về nước ở cao nguyên. Những sự đổi mới này là sự tích hợp giữa những gì đã có và những tri thức mới, và nó trở thành một sáng kiến mới mà chúng tôi thử nghiệm. Đó là cách chúng ta không bị lỗi thời. Đó là cách chúng ta thích ứng. Nếu chúng ta không thích ứng, chúng ta cũng sẽ bị gián đoạn.
Hai tuần trước, chúng tôi cũng tổ chức các khóa học ngắn - ba khóa học sáu ngày về huấn luyện cộng đồng bởi vì chúng tôi làm việc với cộng đồng và họ có những trường hợp thành công trong cộng đồng của mình, nhưng họ không biết làm thế nào để lan toả những mô hình thành công đó. Vì vậy để có thể nhân rộng những mô hình thành công, trong cộng đồng cần có nhiều kỹ năng hơn, và chúng tôi đã xác định kỹ năng cốt lõi - đó là kỹ năng huấn luyện để trở thành người giảng dạy, để có thể mở rộng và lan toả kiến thức. Chúng tôi luôn quan sát các nhu cầu và thách thức tạo ra những sáng kiến mới.
Các phong trào xã hội duy trì bản thân thông qua sự thích ứng và đổi mới liên tục. Mạng lưới Nông nghiệp thuận tự nhiên duy trì sự phù hợp bằng cách liên tục tích hợp các khái niệm đã được thiết lập với các công nghệ và phương pháp mới nổi. Chương trình "AI cho Giải pháp Nước Cao nguyên" của chúng tôi là ví dụ điển hình cho phương pháp này, kết hợp thiết kế cảnh quan truyền thống Kok Non Na với trí tuệ nhân tạo để lập kế hoạch đất đai và tính toán nước mưa.
Chúng tôi cũng phản hồi với những nhu cầu mới nổi trong mạng lưới của mình. Ví dụ, khi các nhà lãnh đạo cộng đồng đạt được thành công địa phương nhưng gặp khó khăn trong việc mở rộng tác động của họ, chúng tôi đã phát triển các khóa học chuyên sâu sáu ngày về huấn luyện cộng đồng. Những chương trình này trang bị cho các đại lý địa phương những kỹ năng cần thiết để dạy và mở rộng kiến thức trong khu vực của họ.
Sự liên tục đổi mới này đảm bảo rằng trí tuệ truyền thống vẫn sống động và có thể áp dụng cho những thách thức đương đại. Thay vì trở thành những hiện vật giữ lại trong bảo tàng, những phương pháp này phát triển để đáp ứng nhu cầu hiện tại trong khi vẫn duy trì các nguyên tắc cơ bản của chúng.
Bài học có giá trị nhất tôi muốn nhấn mạnh đó là tầm quan trọng của học tập trải nghiệm. Học tập trải nghiệm đưa bạn đến một bối cảnh nhất định, cho bạn nhìn thấy những điều thực tế và tạo ý nghĩa cho các khái niệm bạn đã nghe thông qua nhiều giác quan.
Nếu bạn có cơ hội tham gia các lớp học học tập trải nghiệm, nó sẽ mang lại rất nhiều ý nghĩa và làm sâu sắc hơn những gì tôi vừa chia sẽ. Bạn sẽ cảm nhận Triết lý Kinh tế Vừa đủ rõ hơn trong môi trường nơi những thực hành này diễn ra.
Học tập trải nghiệm là một trong những đổi mới trong giáo dục thay thế mà Trường Pudalday áp dụng. Chúng tôi mang học sinh đến các địa điểm khủng hoảng thực tế để cho họ thấy tình hình hiện tại và những thách thức hiện tại mà đất nước đang đối mặt, chứ không chỉ tìm hiểu hời hợt ở mức độ bề mặt.
Học sinh được đưa đi phỏng vấn mọi người, đặt câu hỏi, và sống với những nguyên nhân gốc rễ của vấn đề - với nông dân và nhiều người khác. Điều này cho phép họ hiểu tình hình một cách tự nhiên, và phương pháp này trả lời câu hỏi của họ hiệu quả hơn so với phương pháp học tập dựa trên lý thuyết.
Khi chúng ta đối mặt với một tương lai bất định được đánh dấu bởi biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và bất bình đẳng xã hội, tôi hi vọng những kinh nghiệm ở Thái Lan sẽ mang đến những hy vọng và niềm cảm hứng để mỗi cá nhân và cộng đồng dấn thân và hành động. Nó chứng minh rằng các giải pháp không cần phải chờ đợi chính sách của chính phủ hay những đột phá công nghệ. Chúng có thể bắt đầu từ những con người cam kết làm việc với thiên nhiên, xây dựng cộng đồng và chia sẻ sự trù phú mình đang có.
Quá trình từ người dân thành thị ở Bangkok trở thành nhà giáo dục thay thế đã dạy tôi rằng thay đổi đôi khi bắt đầu từ một cuộc trò chuyện bất kì, một khoảnh khắc cảm hứng mở ra những khả năng mới. Nhưng chỉ có cảm hứng thôi là chưa đủ - nó phải được theo sau bởi công việc kiên nhẫn tạo ra những ví dụ sống động, xây dựng mối quan hệ và thích ứng liên tục với những thách thức mới nổi.
Trong việc chia sẻ những câu chuyện và phương pháp này, chúng tôi hy vọng gieo những hạt giống sẽ phát triển theo điều kiện độc đáo của mỗi nơi và cộng đồng. Rốt cuộc, đó là điều mà nông nghiệp tự nhiên dạy chúng ta: làm việc với những gì bạn có, học hỏi từ môi trường cụ thể của bạn, và tin tưởng vào sức mạnh tái tạo của sự chăm sóc kiên nhẫn, cẩn thận.
Tương lai của an ninh lương thực, giáo dục và khả năng phục hồi cộng đồng không nằm ở những công nghệ phức tạp hay các chuyên gia xa xôi, mà ở việc khám phá lại và phục hồi trí tuệ bản địa đã duy trì các cộng đồng của loài người trong nhiều thiên niên kỷ. Đã đến lúc ngừng chờ đợi người khác giải quyết những thách thức của chúng ta và bắt đầu tạo ra những giải pháp cho chính mình, từng hạt giống một, từng học người một, từng cộng đồng một.
🌱Đăng ký tại đây: https://nas.io/vcilmembers/events/nepmoi3
⏰Thời gian: 19.00 thứ tư ngày 18 tháng 06 năm 2025
🎉Hình thức: diễn ra trên nền tảng Zoom (online)
✨Ngôn ngữ: Tiếng Anh (hỗ trợ phiên dịch tiếng Việt)
Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với hàng loạt khủng hoảng mang tính hệ thống – từ biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, bất ổn kinh tế đến những đứt gãy sâu sắc trong cấu trúc xã hội – mô hình phát triển dựa trên tăng trưởng vô hạn ngày càng bộc lộ những giới hạn nghiêm trọng, cả về đạo đức lẫn khả năng duy trì lâu dài.
Triết lý Kinh tế Vừa đủ (Sufficiency Economy Philosophy – SEP), được phát triển tại Thái Lan, xuất hiện như một lối đi thay thế cho hệ thống kinh tế tư bản hiện hành. Khác với những giá trị và động lực của nền kinh tế lấy lợi nhuận làm trung tâm, SEP đặt trọng tâm vào sự tự chủ, và khả năng phục hồi của cộng đồng và tự nhiên. Triết lý này đề xuất một hệ giá trị mới về mục tiêu sống, cách vận hành mạng lưới kinh tế, mối quan hệ giữa con người với tiền bạc, với thiên nhiên và với nhau. SEP nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và tái tạo những nguồn tài nguyên tạo nên sự giàu có đích thực – những cánh rừng, dòng sông, đất đai màu mỡ, hệ sinh thái đa dạng, không khí trong lành và thực phẩm lành tính. Đây mới chính là nền tảng cho một xã hội hạnh phúc và bền vững, vượt khỏi ảo tưởng của sự tăng trưởng không giới hạn.
Tại buổi Nếp Mới #3: Trò chuyện về Nông nghiệp Tự nhiên và Giáo dục Thay thế tại Thái Lan cùng Tang, chúng ta sẽ cùng nhau thảo luận sâu hơn về những thách thức toàn cầu đang diễn ra, đồng thời khám phá các giải pháp mang tính tái tạo, gắn liền với thực hành cụ thể.
Tang bắt đầu hành trình của mình với Trung tâm học tập cộng đồng về Triết lý Kinh tế Vừa đủ vào năm 2013, vì tình trạng rừng nguyên sinh ở Thái Lan đang suy giảm. Cô nghỉ công việc ở Bangkok để tham gia vào mạng lưới Nông nghiệp Tự nhiên, tập trung vào học tập thông qua trải nghiệm để giải quyết các thách thức môi trường và xã hội. Lấy cảm hứng từ Triết lý Kinh tế Vừa đủ và phương pháp Nông nghiệp tự nhiên, cô bắt đầu các dự án để khuyến khích người trẻ tham gia giải quyết những vấn đề này. Cô từng là trợ lý cá nhân cho Tiến sĩ Wiwat Salyakamthorn, nguyên là Thứ trưởng bộ Nông Nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan. Hiện Tang cũng là phó hiệu trưởng của Trường Pudalay Mahavijalaya, một trường học thay thế từ lớp 1-12 tại Thái Lan. Năm 2022, cô theo học Thạc sĩ Giáo dục Toàn Diện và trở thành giảng viên tại Viện Nghệ thuật Arsom Silp, một trường đại học thay thế. Hiện tại, Tang vận hành SEP Academy, một doanh nghiệp xã hội tập trung vào học tập suốt đời về Kinh tế Vừa đủ và phát triển đất.
Không gian học tập hàng tháng để đồng kiến tạo nền văn minh mới
Vcil Community hướng tới xây dựng một nền văn minh mới đặt trọng tâm vào sự phúc lạc và tái tạo. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, chúng tôi thúc đẩy tự tư duy lại cách sống, hành động, và hình dung về tương lai.
Lấy cảm hứng từ chữ “Nếp” trong tiếng Việt – hàm chứa những khuôn mẫu cố hữu của văn hóa, thói quen và đời sống hằng ngày, – Vcil Community khởi xướng Nếp Mới để tạo không gian lành tính nuôi dưỡng những nếp sống mới: ưu tiên hạnh phúc bền vững và tái tạo sự giàu có đích thực. Đây là không gian cộng đồng giúp mọi người ý thức và gỡ bỏ những khuôn mẫu lỗi thời, tiếp thu từ trí tuệ tập thể, và tái hình dung cách chúng ta sống, kết nối và học tập.
Mỗi tháng, chúng ta sẽ cùng đào sâu vào một chủ đề khác nhau – từ Chánh nghiệp (Alivelihood) và các mô hình hợp tác tại Việt Nam, đến các mô hình kinh tế và giáo dục thay thế... Mỗi tháng, Nếp Mới sẽ mời những học giả,chuyên gia, những người có kinh nghiệm thực tiễn để chia sẻ về những chủ đề thiết yếu, gần gũi trong cuộc sống. Người tham gia sẽ có cơ hội đối thoại với họ để làm sâu sắc hơn hiểu biết của mình, tìm hướng giải quyết những vấn đề cá nhân/ tập thể hay khởi sự làm một công việc có ý nghĩa.. Hơn cả một cuộc trò chuyện, Nếp Mới là nơi nuôi dưỡng sự phản tư, thúc đẩy sự hợp tác, và cung cấp những công cụ thực tiễn để cả cộng đồng cùng hướng tới một tương lai tái sinh và phúc lạc.
Nếp Mới là hoạt động hàng tháng dành riêng cho các hội viên của Vcil Community — để cùng nhau học tập, trưởng thành,chuyển hóa và dấn thân. Đây không chỉ là nơi tiếp nhận tri thức, mà còn là không gian gieo mầm những “nếp” mới: cách nhìn mới, cảm nhận mới, và hành động mới, để cùng nhau kiến tạo một thế giới mà chúng ta mong muốn được thuộc về.
Fanpage: Vcil Community
SĐT/Whatsapp/Zalo: (+84) 918580257 (Trinh Thái)
Email: vcil.group@gmail.com
Nếp Mới sẽ mời những học giả, chuyên gia, những người có kinh nghiệm thực tiễn để chia sẻ về những chủ đề thiết yếu, gần gũi trong cuộc sống
