THẬT KÌ LẠ KHI CẢ ĐẤT NƯỚC CHỈ ĂN CÓ MỘT VÀI LOẠI THỰC PHẨM TRONG SUỐT CUỘC ĐỜI MÌNH

Trong buổi trò chuyện Nếp Mới #8 tháng 11/2025, với bác Jon Jandai là khách mời, Thành viên Vcil Community Membership đã cùng nhau nghe bác Jon Jandai chia sẻ về trải nghiệm “vỡ mộng” của mình ở Băng Cốc, để rồi bác quyết định dấn thân để tạo cho mình một con đường khác - nơi dẫn đến hạnh phúc đích thực và một cuộc sống có ý nghĩa.

Trong hành trình của mình, bác đã rời phố về quê, thực hành lối sống tự chủ; nuôi dạy con theo hướng homeschooling (với tinh thần của sự tự chủ); xậy dựng cộng đồng thực hành nông nghiệp tái tạọ và lưu trữ hạt giống & trung tâm đào tạo về lối sống bền vững. Với kinh nghiệm dày dặn và kiến thức sâu rộng, bác đã chia sẻ với thành viên cộng đồng những hiểu biết sâu sắc về mặt hệ thống, phân tích các bức tranh vĩ mô về kinh tế, môi trường và xã hội; đưa ra các dự đoán dựa trên dữ kiện hiện tại về tương lai, đồng thời gợi ý những phương thức để chuẩn bị cho một tương lai bất định và nhiều khủng hoảng phía trước.

Dưới đây là trích đoạn một phần trong buổi chia sẻ của bác với các thành viên cộng đồng Vcil.

“...Việc lưu giữ hạt giống là một nhiệm vụ tối quan trọng và cấp thiết, bởi hạt giống không chỉ là thực phẩm mà chính là nguồn sống và là nền tảng của sự tự chủ. Hiện nay, sự đa dạng của hạt giống đang suy giảm trầm trọng và chúng đang biến mất mỗi ngày, dẫn đến tình trạng nông dân hầu như không còn giữ được hạt giống bản địa. Đây là một thực trạng đáng báo động, vì nếu không có hạt giống, chúng ta sẽ mất đi quyền tự chủ trong việc tạo ra lương thực, đặc biệt là khi đối mặt với các cuộc khủng hoảng ngày càng diễn ra thường xuyên hơn, cực đoạn hơn.

Nhìn lại quá khứ, sự đa dạng sinh học chính là mạng lưới an sinh bền vững nhất. Thuở nhỏ, một đứa trẻ ở quê có thể ăn hơn 30 loại rau mỗi mùa và ít nhất 100 loại cá khác nhau mỗi năm. Chính sự trù phú này tạo ra cảm giác an toàn thực sự, bởi nếu một loại cây trồng không phát triển tốt hay một loài cá không thể tìm thấy, người ta luôn luôn có những lựa chọn thay thế khác từ hệ sinh thái. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta đã mất đi những cánh rừng, những khu vườn ở nhà, những loài cây bản địa; và hoàn toàn phụ thuộc vào hệ thống siêu thị. Hãy thử tưởng tượng, nếu một ngày các kệ hàng trống rỗng, làm sao chúng ta có thể sống sót khi không còn gì trong tay?

Sự biến mất của đa dạng sinh học không phải là một sự cố ngẫu nhiên, là hệ quả của một dạng “chủ nghĩa thực dân mới” hay “chủ nghĩa đế quốc mới” - đến từ những người đang kiểm soát và hưởng lợi từ hệ thống lương thực hiện tại; họ loại bỏ hạt giống bản địa bằng cách thay thế chúng bằng các loại hạt giống lai (hybrid) không thể để giống cho mùa sau, đào tạo để nông dân phụ thuộc vào canh tác hoá chất và kiểm soát toàn bộ thị trường nông sản.

Tại Thái Lan, từ hàng nghìn giống lúa cổ truyền, nay chỉ còn khoảng 200 loại được canh tác và phần lớn trong số 70 triệu dân chỉ ăn một đến hai loại gạo suốt cả cuộc đời. Chúng ta đang “bị huấn luyện” để ăn những thứ mà các tập đoàn sở hữu hạt giống muốn chúng ta ăn. Thậm chí, toàn bộ đất nước Thái Lan giờ đây hầu như chỉ ăn một giống gà duy nhất, một giống lợn duy nhất và trứng cũng từ một giống gà duy nhất. Mặc dù chúng ta thấy hàng hóa đầy ắp trong siêu thị, nhưng thực chất sự lựa chọn đã bị thu hẹp đáng kể; nếu trước đây chúng ta ăn hàng trăm loại rau mỗi năm thì nay con số đó thường chưa tới năm loại.

Hệ lụy của việc ăn ít chủng loại nhưng với số lượng lớn là những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Thực phẩm từ canh tác nông nghiệp kiểu công nghiệp được thúc đẩy bằng các loại hormone và hóa chất, máy móc, với mục tiêu trồng để bán; nên thực phẩm không có đủ thời gian để tích lũy dinh dưỡng, khiến chúng trở nên vô vị và nhạt nhẽo, thiếu dưỡng chất. Bác Jon Jandai đã chứng minh điều này qua một thí nghiệm: khi bỏ một cây cải từ siêu thị (trồng hóa chất) và một cây cải tự trồng (thuận tự nhiên) vào hai lọ thủy tinh, cây cải siêu thị nhanh chóng tan chảy thành chất lỏng chỉ sau vài ngày vì nó chỉ chứa nước và hóa chất, trong khi cây cải tự nhiên (do bác trồng) vẫn giữ được cấu trúc và chỉ héo đi vì nó có hàm lượng dinh dưỡng cao (để có thể tự bảo vệ mình tốt hơn). Sự thiếu hụt vi chất này chính là nguyên nhân dẫn đến các căn bệnh mãn tính không do vi trùng như tim mạch, ung thư, tiểu đường, suy thận hay cao huyết áp nếu ta ăn những loại thực phẩm được trồng công nghiệp dài hạn.

Chúng ta tự hào về nền văn minh ngày nay với nhiều tiến bộ vật chất, nhưng chất lượng thực phẩm và sức khỏe lại đang xuống cấp trầm trọng vì chúng ta đang ăn những thứ thực phẩm “rỗng.””

Nhận thấy được một bức tranh rộng lớn như vậy, bác Jon Jandai đã dành 23 năm cuộc đời để lưu giữ hạt giống, và thúc đẩy các hoạt động tiến bộ xoay quanh “làm sống lại” những hạt giống bản địa; từ việc thúc đẩy tiêu dùng các loại sản phẩm bản địa, đến tổ chức các phiên chợ, lễ hội hạt giống, thúc đẩy tiêu thụ trong các nhà hàng,... Bác chia sẻ rằng mình cam kết sẽ tiếp tục làm việc này cho đến cuối đời.

---

Bạn có thể đăng ký hội viên để xem toàn bộ bài viết và tham gia các buổi gặp mặt Nếp Mới dành cho thành viên cộng đồng Vcil. Thông tin chi tiết xem thêm tại: https://www.vcil.community/hoivien