Bạn đang sử dụng giao diện hội viên.
Đăng xuất giao diện hội viên →
Trong những ngày sống tại Dubuk, người tham gia Vcil Travel School sẽ thực hành Balwoo Gongyang — nghi thức dùng bữa truyền thống của tăng đoàn Phật giáo Hàn Quốc. Nhìn bên ngoài, đây là một cách ăn với bốn chiếc bát. Nhưng từng động tác nhận thức ăn, ăn trong im lặng, rửa bát và dùng hết phần mình lấy biến một nhu cầu hằng ngày thành bài học về sự tương thuộc.
“Balwoo” (발우, 鉢盂) là cách gọi bát của người tu, bắt nguồn từ từ patra trong tiếng Phạn; “gongyang” mang nghĩa cúng dường hoặc thọ nhận bữa ăn với sự trân trọng. Bộ balwoo Hàn Quốc thường gồm bốn bát lồng vào nhau: bát cơm, bát canh, bát nước và bát thức ăn kèm.[1]
Thực hành có gốc từ đời sống tăng đoàn thời Đức Phật và được truyền qua các truyền thống Phật giáo, nhưng hình thức nghi lễ cụ thể tại Hàn Quốc được định hình trong văn hóa tự viện của nước này. Vì vậy, nên hiểu Balwoo Gongyang vừa thuộc một dòng lịch sử Phật giáo rộng lớn, vừa là một thực hành văn hóa sống — không phải “công thức bất biến” từ hơn hai nghìn năm trước.[2]
Tài liệu hướng dẫn của Templestay nêu năm giá trị: bình đẳng, sạch sẽ, tiết chế, đoàn kết và biết ơn. Mọi người nhận cùng thức ăn bất kể thứ bậc; chỉ lấy lượng có thể ăn; dùng bữa cùng một không gian và ý thức đến thiên nhiên cùng những người đã tạo nên bữa ăn.[1]
Nghi thức được điều phối bằng tiếng thanh tre. Người ăn mở khăn, xếp bát, nhận nước để tráng bát, rồi nhận cơm, canh và món phụ. Trước khi ăn có phần quán niệm và dành một phần nhỏ cho các chúng sinh khác. Mọi người bắt đầu và kết thúc cùng nhau, giữ nhịp không quá nhanh hoặc quá chậm.[1]
Điểm thường gây ấn tượng là cách kết thúc: lượng nước rất nhỏ được dùng để làm sạch bát, và thức ăn không bị bỏ lại. Nhưng nếu chỉ coi đây là “mẹo zero waste”, ta bỏ lỡ phần quan trọng hơn. Không lãng phí là kết quả của một chuỗi lựa chọn: lấy vừa đủ, ăn có chú ý, chịu trách nhiệm với phần mình nhận và phối hợp với tập thể.
Ẩm thực chùa Hàn Quốc nhìn chung tránh thịt và năm loại rau gia vị cay nồng trong truyền thống, dựa nhiều vào rau theo mùa, sản vật địa phương và thực phẩm lên men.[3] Tuy nhiên, dấu chân sinh thái của Balwoo Gongyang không chỉ nằm ở thực đơn thực vật. Nó còn nằm trong cơ chế hạn chế thừa, dùng bát tái sử dụng và làm cho “rác” trở thành điều người ăn phải trực tiếp nhìn thấy.
Trong hệ thống thực phẩm hiện đại, khoảng cách giữa người ăn và đất, nước, người trồng, người nấu, người dọn rác ngày càng xa. Nghi thức đưa các mối quan hệ ấy trở lại bữa ăn. Thực phẩm không đơn thuần là hàng hóa; nó là kết quả của đất đai, khí hậu, lao động và vô số điều kiện mà một cá nhân không tự tạo ra.
Ăn cùng món, bắt đầu cùng lúc và tự chăm sóc bát của mình tạo ra một dạng bình đẳng vật chất nhỏ nhưng rõ ràng. Tuy vậy, nghi thức cũng đặt ra câu hỏi về kỷ luật: cùng nhịp có tạo ra kết nối hay gây áp lực cho người có nhu cầu cơ thể khác biệt? Một thực hành có ý nghĩa chỉ khi cộng đồng vừa giữ tinh thần chung, vừa có khả năng chăm sóc người già, người khuyết tật, dị ứng hoặc có nhu cầu dinh dưỡng riêng.
Ở Việt Nam, thức ăn vừa là trung tâm của đời sống gia đình vừa là nơi lãng phí dễ bị bình thường hóa — gọi thừa để thể hiện hiếu khách, bỏ lại vì “đã trả tiền”, hoặc để công việc dọn dẹp cho một nhóm người ít được nhìn thấy. Balwoo Gongyang không phải mô hình để bê nguyên vào mọi bữa ăn. Nó gợi những nguyên tắc có thể chuyển dịch: lấy vừa đủ trước rồi lấy thêm; cùng nhìn nhận công sức người nấu; chia việc sau bữa; và đo “ăn xanh” không chỉ bằng món gì mà bằng lượng bỏ đi.
“Đủ” là một cảm giác cá nhân hay một năng lực có thể rèn luyện? Ai đã lao động để bữa ăn xuất hiện? Vì sao chúng ta dễ bỏ thừa khi không phải tự xử lý phần còn lại? Một tổ chức Việt Nam có thể thiết kế bữa ăn chung thế nào để vừa giảm lãng phí vừa không biến kỷ luật thành ép buộc?
1. Cultural Corps of Korean Buddhism, 2022 Templestay Handbook for Travel Guides, tr. 120–121: https://webzine.templestay.com/ebook/access/ecatalogt.jsp?Dir=98&callmode=normal&catimage=&eclang=ko&start=120&um=s 2. Baekyangsa Templestay, Balwoogongyang (monastic meal): https://baekyangsa.templestay.com/en/MI000000000000000020/html/view.do 3. Korea Tourism Organization, Korean Temple Food: A Sustainable Cuisine Inspired by Buddhist Teachings: https://english.visitkorea.or.kr/svc/contents/contentsView.do?vcontsId=227777 4. Templestay Webzine, Formal Monastic Meal Barugongyang: https://webzine.templestay.com/ebook/access/ecatalogt.jsp?Dir=102&callmode=normal&catimage=&eclang=ko&start=82&um=s
Chương trình học tập trải nghiệm & du lịch quốc tế sử dụng phương pháp học tập dựa trên ngữ cảnh trong môi trường đa văn hóa
