Xây dựng văn hoá tổ chức và không gian học tập dựa trên chánh niệm

Một nền tảng quan trọng và vững chắc của mỗi người trên hành trình khám phá và thấu hiểu bản thân là thực tập chánh niệm. Từ ngày 22-25/03/2023, các SEEDS của The Soil Project và thành viên VCIL Community cùng tham dự khoá tu “Thiết lập truyền thông trong gia đình - Hoá giải nội kết, nối lại tình thâm” được hướng dẫn bởi tăng thân Làng Mai tổ chức tại Tổ Đình Hoằng Pháp, Củ Chi, TP Hồ Chí Minh. Dưới đây là bài chia sẻ từ một thành viên của VCIL Community về trải nghiệm khoá tu này:

☘️ Làng Mai và các phương pháp thực tập chánh niệm của Sư Ông quá quen thuộc và nổi tiếng với mọi người rồi, nhưng đây là lần đầu mình được tham gia một khoá tu chánh niệm theo pháp môn Làng Mai. Do đó, mình sẽ không chia sẻ nhiều về pháp môn mà chia sẻ những quan sát về văn hoá tổ chức, đó cũng là lí do mà tất cả anh em ở VCIL Community & The Soil Project cùng tham dự - để không chỉ học về pháp hành mà còn học về văn hoá tổ chức và giao tiếp nội bộ.

Có thể nói đây là một khoá tu "nhẹ nhàng" nhất mà mình từng tham gia. Không yêu cầu nộp điện thoại, không yêu cầu "im lặng", không ngồi thiền 8 tiếng/ngày và không có "nội quy". Trong suốt thời gian từ lúc bắt đầu thực tập đến khi kết thúc mình chưa từng nghe ai phổ biến nội quy hay yêu cầu, ràng buộc nào. Mọi thứ rất tự nhiên, tự do nhưng cũng rất nề nếp và thành công một cách bất ngờ. Nếu như ở những khoá khác thường thiền sinh/tu sinh sẽ chỉ có việc ăn, ngủ và tu/thiền, thì ở khoá tu này, đại chúng còn có cơ hội "chấp tác" - lao động, đóng góp công sức vào quét dọn, lau chùi, cắt gọt, v.v. phục vụ khoá thu - và đây không phải là một hoạt động tình nguyện hay công quả đơn thuần là một hoạt động thiền tập. Những buổi pháp đàm theo nhóm, thiền ca hùng tráng, thiền trà hay tham vấn riêng đều làm nên những màu sắc rất riêng của pháp môn thực tập.

Đây cũng là những điều tạo nên bất ngờ cho mình. Đối với mình, việc thực tập ở một môi trường được nuôi dưỡng nhưng đồng thời có được sự tự do, không gian riêng, lựa chọn riêng và được tiếp tục các hoạt đồng mà bình thường ở nhà chúng ta vẫn thường làm như dùng điện thoại, xử lí công việc, trò chuyện, chia sẻ hay hát thiền ca cùng nhau giúp cho sự thực tập mang tính thực tế và sâu sắc hơn bao giờ hết. Khi về đến nhà, thiền sinh rất dễ áp dụng các bài thực tập vào cuộc sống một cách tự nhiên, thiền tập không chỉ là ngồi yên và thở mà sự có mặt thường trực trong bất cứ lúc nào chính là thiền tập, game này dễ. 😀

☘️ Việc không có nội quy nhưng mọi thứ lại vô nề nếp một cách lạ thường, ai ai cũng thực tập một cách hết mình làm mình cảm thấy thú vị nhất. Kể cả ngũ giới cũng không phải là sự "bắt buộc" hay "ràng buộc", mà mỗi giới bắt đầu bằng "Ý thức được...con nguyện..." - tuyệt nhiên không có mặt của nỗi sợ trong bất kì ngữ cảnh nào. Do đó, mọi người đều cảm thấy an toàn và sẵn sàng chia sẻ nỗi khổ niềm đau của mình để được lắng nghe mà không phán xét, để được chữa lành và để được thấu cảm. Một trong những điều mình quan sát được đó là trong khoá tu đã có sẵn một cơ số thiền sinh đã thực tập pháp môn trước, khi hoà vào dòng thiền sinh mới thức tập làm cho các thiền sinh mới rất nhanh hoà vào dòng chảy, thích ứng với văn hoá, cách truyền thông của pháp môn cũng như khoá tu. Mỗi tổ chức cần chọn những giá trị riêng để phụng sự, những mục tiêu theo đuổi và xây dựng một văn hoá lành tính mang màu sắc riêng, thể hiện được giá trị và mục tiêu của tổ chức đó. Trong văn hoá tổ chức, mình nghĩ rằng quá trình scale up/scale out của một tổ chức cần phải chậm rãi tuỳ theo sự sâu sắc của các thành viên nòng cốt (core team) về sự hiểu biết và khả năng biểu hiện (embody) các giá trị và văn hoá đó của những thành viên nòng cốt trước khi tiếp nhận thêm nhân sự mới hoặc mở rộng hoạt động. Một khi giá trị cốt lõi và văn hoá đã vững mạnh thì không cần phải hô hào hay truyền thông hoành tráng mà mỗi thành viên sẽ hiện thân rõ ràng nhất và mang năng lượng của riêng tổ chức đó. Giống như cách các Sư Cô, Sư Thầy Làng Mai tổ chức không gian khoá tu này vậy. Mình muốn nhấn mạnh điều này, vì việc hiểu biết sâu sắc về giá trị, sứ mệnh và xây dựng được văn hoá lành tình cho tổ chức là hết sức cần thiết cho sự phát triển lâu dài của tổ chức cũng như tạo ra một môi trường làm việc hiệu quả, ý nghĩa, gắn kết và có nhiều hạnh phúc, và nó phải bắt đầu từ việc sâu sắc của từng các nhân một trong việc thấu hiểu và hiện thân những giá trị, sứ mệnh và văn hoá đó. KPI, lợi nhuận hay hiệu quả làm việc là những thứ sẽ đến sau khi chúng ta tạo được một môi trường làm việc thuận lợi, tích cực, một đội nhóm dễ thương, thấu hiểu rõ ràng chúng ta đi đâu, đang ở đâu và tới đâu. Nhưng không thể nào hô hào để có được những điều này mà bắt buộc phải thông qua thực tập, trải nghiệm cùng nhau liên tục.

Điều tiếp theo là văn hoá khen tặng trong tổ chức, đoàn thể, gia đình. Mình rất chú tâm những giây phút mà BTC, các Thầy mong muốn thiền sinh làm một điều gì đó, thay vì đặt những câu mệnh lệnh, yêu cầu hay đe doạ (điều mà bình thường chúng ta thường làm khi muốn ai đó làm theo ý mình hoặc thực hiện một điều gì đó) thì các Thầy, Cô dùng lời khen để khuyến khích hành động đó được (hoặc nên được) diễn ra. Khi mong các thiền sinh đi ngủ sớm thì Thầy đã khen tối qua Thầy thấy quý vị thực tập đi ngủ sớm hết sức dễ thương và hết mình, Thầy cảm ơn sự thực tập đó của quý vị và mong rằng chúng ta có thể duy trì sự thực tập này. Thay vì dùng gậy thì các Thầy, các Cô dùng củ cả rốt rất khéo léo và hết lòng. Ai cũng thích được khen tặng, ghi nhận mà, đúng không?

Với những câu hỏi từ đại chúng - các thiền sinh, thường thì các Thầy sẽ trả lời dựa trên mục đích, ý định (intention) của câu hỏi chứ không dựa trên nội dung của câu hỏi, mà để hiểu được mục đích cần sự thực tập, quan sát và cảm nhận nhất định. Câu hỏi đặt ra là làm sao trong những mối liên hệ hàng ngày và quá trình giao tiếp, truyền thông chúng ta có thể nhìn sâu vào ý định, mục đích của người khác thay vì chỉ tiếp xúc cạn cợt trên bề mặt ngôn từ hoặc bám chấp vào ngôn từ. Làm sao ta có thể góp ý một người mà không làm họ bị tổn thương, tức là làm sao ta có thể biểu hiện được năng lượng của yêu thương và ý định tốt thay vì buộc tội hay giận hờn, trách móc. Làm sao ta luôn tươi mới, nhẹ nhàng, tích cực và đầy yêu thương, thấu cảm cho bất cứ ai mà ta gặp, kể cả việc nhìn thấy phần dễ thương trong những người mà ta không thích hay cố gắng thấu hiểu một người mà mình "ghét". Trong tổ chức, đoàn thể, gia đình làm sao ta có thể xây dựng văn hoá mà ở đó mọi người cảm thấy an toàn để có thể tự tin, thẳng thắn chia sẻ những suy nghĩ của mình mà không sợ bị phán xét, đánh giá; làm sao để ai cũng được lắng nghe, nghe cả những phần mà họ không nói, nghe được sâu sắc tâm hành hay nỗi khổ niềm đau mà người ta đang đối diện thay vì chỉ nghe cạn cợt ngôn từ.

Cũng trong khoá tu rất nhiều giọt nước mắt rơi, rất nhiều sang chấn tâm lý được chia sẻ và rất nhiều nỗi khổ niềm đau được ứa ra để được nhìn thấy và ôm ấp. Đó là những vết thương từ thời thơ ấu khi chúng ta còn là những đứa trẻ, đó là những vết thương từ người thân, người thương, gia đình mình, đó là những vết thương từ công việc, từ môi trường làm việc. Chúng ta lớn lên từ gia đình và dành rất nhiều thời gian để làm việc, do đó sống trong môi trường của tổ chức, đoàn thể, công ty mà chúng ta gắn bó. Cho nên, thiết nghĩ nếu như mỗi cá nhân, gia đình hay doanh nghiệp, tổ chức có khả năng thực tập những giá trị và văn hoá để tạo ra một môi trường mang tính chữa lành và nuôi dưỡng thì thế giới sẽ bớt đi biết bao khổ đau. Để làm được điều đó, chúng ta cần có sự thực tập liên tục trên một phương pháp đúng đắn mà ở đó sự thấu hiểu về thân tâm là một phần quan trọng để có thể xây dựng nên một văn hoá gia đình hay đoàn thể lành mạnh mang tính nuôi dưỡng. Đó là lí do, trong suốt khoảng thời gian qua mình đã cùng đồng đội dành phần lớn thời gian để nói về sứ mệnh chung, về giá trị muốn theo đuổi và thực hành văn hoá mà cả tổ chức muốn xây dựng lên. Những khoá tu, cơ hội được quan sát đoàn thể Tăng thân Làng Mai cùng những khoá học về tâm lý trị liệu, thấu hiểu thân tâm hay chuyển hoá mâu thuẫn, giao tiếp trắc ẩn đều là những cơ hội quý báu cho mình và đồng đội học hỏi từ trải nghiệm thực tế.

Cho dù bạn là ai thì việc thấu hiểu, chữa lành bản thân và nuôi dưỡng mình để trưởng dưỡng hạt giống của hạnh phúc, yêu thương, thấu hiểu và phụng sự là điều vô cùng cần thiết, không phải chỉ cho bản thân mình, mà còn cho gia đình, cho tổ chức, công việc cũng như cho con cái mình, tránh những sang chấn tâm lý, những hạt giống khổ đau được truyền trao qua nhiều thế hệ. Mình hết lòng mong muốn mỗi người bạn, mỗi thành viên trong cộng đồng đều có cơ hội được tiếp xúc, thực tập và học hỏi những điều này.