Unschooling cùng Manish Jain

Vào ngày 21 tháng 7 vừa qua, VCIL Community đã tổ chức sự kiện chiếu phim "Schooling the World" tại Thành phố Hồ Chí Minh với sự tham dự của hơn 30 người. Điều làm cho hoạt động này trở nên đặc biệt đó là sự hiện diện của bác Manish Jain, là một trong những diễn giả xuất hiện trong bộ phim. Nhân dịp này, người tham gia đã có cơ hội thảo luận với bác Manish Jain về nhiều chủ đề khác nhau liên quan đến bộ phim. Ngoài ra, họ cũng có cơ hội nghe về hành trình cá nhân của ông, từ việc theo học tại Đại học Harvard, đến làm việc tại các tổ chức tư nhân như Morgan Stanley và các tổ chức nổi tiếng như Ngân hàng Thế giới (World Bank), Liên Hợp Quốc (United Nations) và UNICEF...

Bác Manish đã chia sẻ về những trải nghiệm ở các tổ chức này đã định hình nên cách bác thực hiện cách dự án và phong trào nhằm thúc đẩy sự tư duy lại và tái hình dung về giáo dục như thế nào. Hiện tại, bác giữ vai trò là người sáng lập và điều phối dự án của Shikshantar Andolan (Viện Tư duy lại Giáo dục và Phát triển của Nhân dân). Ngoài ra, bác còn đồng sáng lập Đại học Swaraj, một tổ chức giáo dục thay thế ở Ấn Độ, cũng như Đại học Trong Tù và Learning Societies Unconference. Gần đây, Manish còn tham gia vận hành mạng lưới Ecoversities Toàn Cầu.

Thông qua sự kiện này, bác Manish Jain đã truyền cảm hứng và cung cấp nhiều thông tin giá trị, cùng với với những hiểu biết sâu sắc của mình để chia sẻ và thúc đẩy sự chuyển đổi giáo dục vì một tương lai tốt đẹp hơn.

Dưới đây là tóm tắt lại những gì ông đã chia sẻ trong buổi chiếu phim vừa rồi.

1.1 Trải nghiệm của Bác Manish Jain với Phố Wall và Thung lũng Silicon

Thời niên thiếu, bác Manish có mong muốn mạnh mẽ là tạo ra tác động tích cực và thay đổi tốt đẹp đến thế giới. Ông được những người xung quanh bảo rằng để làm được điều này, bác cần phải giữ một vị trí cấp cao thì mới có thể làm được. Với suy nghĩ này, bác đã để mắt đến Phố Wall, vì đó là trung tâm của quyền lực và là nơi đang kiểm soát đồng tiền.

Ở tuổi 23, bác đã đạt được mục tiêu của mình và bắt đầu kiếm được rất nhiều tiền. Đương nhiên, bác cũng đã tận hưởng một lối sống xa hoa trong thời gian này, bằng cách ở trong những khách sạn cao cấp, giao du với các siêu mẫu và lái những chiếc xe sang trọng. Tuy nhiên, vào một ngày đẹp trời, một sự thức tỉnh trong bác đã xuất hiện mà bác gọi đó là khoảnh khắc "Phật gọi tôi tỉnh dậy - Buddha hits me moment". Lúc này, bác mới bắt đầu đặt câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống xa hoa của mình và cảm thấy rằng phải có nhiều thứ hơn là chỉ theo đuổi sự giàu có và thú vui vật chất.

Khi đến Thung lũng Silicon, bác Manish bắt đầu hiểu sâu hơn về cách thức hoạt động của hệ thống tài chính toàn cầu. Bác đã bắt đầu biết nền khái niệm "kinh tế học nhỏ giọt" (Trickle-down economics), một lý thuyết cho rằng bằng cách làm giàu cho người giàu trước sẽ mang lợi ích cho người nghèo. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn, bác nhận ra rằng sự giàu có hiếm khi đến tay những người kém đặc quyền hơn, dẫn đến sự tập trung của cải vào một số ít tỷ phú.

Bác Manish cũng phản tư về về cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, trong khi các chủ ngân hàng kiếm được những khoản lợi nhuận khổng lồ thì nhiều người kém may mắn hơn lại bị mất nhà cửa và rơi vào nợ nần. Trải nghiệm này khiến ông nhận ra rằng có điều gì đó không ổn về hệ thống tài chính đang vận hành thế giới.

Khi nghiên cứu sâu hơn về kinh tế học, bác phát hiện ra rằng các chỉ số truyền thống về phát triển, như GDP và tăng trưởng kinh tế, là sai lệch. Bác nhận thấy rằng các hoạt động có hại như phá rừng và suy thoái môi trường lại đang góp phần vào tăng trưởng GDP, điều mà ông cho là vô lý. Bác Manish hài hước nhận xét rằng ngay cả một việc đơn giản như mở cửa sổ để hít thở không khí trong lành cũng bị coi là phản quốc vì nó không đóng góp vào tăng trưởng GDP.

Tất cả những nhận thức này đã khiến bác Manish kết luận rằng hệ thống hiện hành có nhiều thiếu sót và vô nghĩa. Kết quả là bác quyết định bỏ lại phía sau sự nghiệp đang thăng hoa của mình ở Phố Wall và Thung lũng Silicon. Thế là bác muốn trở thành một học giả hoặc giáo sư bằng cách chuyển đến Harvard để theo đuổi con đường phù hợp hơn với các giá trị của mình và mong muốn tạo ra tác động tích cực.

1.2 Manish Jain với những tên tuổi lớn

Trong thời gian ở Harvard, bác Manish bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi hơn. Bác cũng đã tiếp xúc với một kiểu tư duy đổ lỗi rằng những vấn đề của thế giới là do người nghèo và người mù chữ gây ra. Tuy nhiên, bác Manish đã nghi ngờ và bắt đầu chất vấn quan niệm này. Nhất là khi bác quan sát lối sống của người bà của mình, những người nghèo và mù chữ nhưng sống giản dị và tháo vát. "Cả hai người bà của tôi, họ đều là dân làng nghèo và mù chữ. Làm sao họ gây ra vấn đề được? Họ sống rất đơn giản, họ tiết kiệm từng giọt nước. Họ không lãng phí bất cứ thứ gì." Đây cũng là lúc bác ấy bắt đầu đặt ra câu hỏi liệu ai là người thực sự có giáo dục và ai là người vô giáo dục.

Bác cũng nhận xét rằng Hoa Kỳ, mặc dù được coi là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới, nhưng lại có vấn đề về bạo lực. Bác chỉ trích cách một số học giả và tổ chức, bao gồm cả Harvard, viện đến những lý lẽ hợp lý để biện minh cho bạo lực như vậy. Ví dụ, thuật ngữ "thiệt hại thế chấp - collateral damage" được sử dụng để bào chữa cho việc giết hại thường dân vô tội, điều này khiến bác vô cùng quan ngại.

Cảm thấy vỡ mộng với Harvard sau một năm ở đây, bác Manish tìm kiếm một con đường khác và quyết định gia nhập các tổ chức uy tín như Liên Hợp Quốc, UNESCO, Ngân hàng Thế giới, USAID và các tổ chức khác. Tuy nhiên, bác sớm nhận ra rằng các thể chế này cũng bị vướng vào một mạng lưới phức tạp về trò chơi quyền lực.

Bác Manish đã xem một báo cáo gây bối rối trong quá trình làm việc với USAID ở Châu Phi, báo cáo này tiết lộ rằng các tập đoàn Hoa Kỳ đang thu lợi từ viện trợ nhiều hơn đáng kể so với các quốc gia nhận viện trợ. Trung bình cứ 1$ đem viện trợ, các tập đoàn của Mỹ thu về lợi nhuận là 10$.

Bác được biết rằng Bộ Tài chính ở hầu hết các quốc gia nắm giữ quyền lực đáng kể trong việc phân bổ ngân sách, nhưng ngay cả những quyết định của họ cũng phải được IMF (quỹ tiền tệ quốc tế) và Ngân hàng Thế giới chấp thuận. Đổi lại, các tổ chức này đã ảnh hưởng đến định nghĩa về giáo dục và phát triển, tạo ra nhận thức sai lệch về tình trạng kém phát triển đối với một số quốc gia. Những tổ chức này định nghĩa lại giáo dục là gì. Nếu bạn không theo tiêu chuẩn này, thì bạn là kẻ thất học và bạn kém phát triển và nếu bạn làm theo những gì họ nói thì họ sẽ nói rằng bạn đang phát triển. Và trong trường hợp của Ấn Độ, trên tất cả các bảng xếp hạng của Liên Hợp Quốc, hệ thống giáo dục của quốc gia này được xem là rất kém.

Tất cả những hiểu biết này khiến bác Manish cảm thấy băn khoăn và chán nản, không biết phải làm gì hoặc đi về đâu. Bất cứ khi nào bác đặt vấn đề này cho các chuyên gia, họ sẽ yêu cầu giải pháp, sử dụng nó như một cách để bịt miệng những câu hỏi của bác. Cuối cùng, cảm thấy bế tắc, bác Manish đã đưa ra quyết định khó khăn là từ chức và theo đuổi con đường của riêng mình trong việc tìm kiếm giải pháp để giải quyết những câu hỏi cấp bách đã nảy sinh.

1.3 Bác Manish Jain và giải pháp của mình

Sau khi kết hôn, bác trở lại Ấn Độ và tìm kiếm sự hướng dẫn từ người bà mù chữ của mình. Cùng với vợ và em gái, họ khởi xướng một phong trào gọi là Shikshantar Andolan. Mục tiêu chính là tạo ra một không gian hỗ trợ cho các cá nhân làm việc và thực hiện các giải pháp về giáo dục thay thế. Họ tin chắc rằng chìa khóa của các giải pháp nằm trong nền văn hóa và cộng đồng địa phương.

Trong suốt 25 năm, bác Manish đã học được những bài học quý giá từ nhiều vị thầy khác nhau, bao gồm từ người bà của mình, các cộng đồng bộ lạc, cho đến những cánh rừng và những ngọn núi. Những trải nghiệm này đã định hình sự hiểu biết của bác ấy và truyền cảm hứng cho việc thành lập một trường đại học trong tù, với niềm tin rằng trí tuệ và sự thông mình không chỉ tồn tại trong các tổ chức danh tiếng như Harvard mà còn giữa những cá nhân đang phải ở trong tù.

Cũng trong giai đoạn này, bác Manish đã đào sâu vào nhiều lĩnh vực khác nhau như canh tác nông nghiệp hữu cơ, chữa bệnh tự nhiên, làm phim, sân khấu, kiến trúc sinh thái và nhuộm quần áo tự nhiên. Những khám phá đa dạng này đã mở rộng quan điểm của bác về các giải pháp tiềm năng và khả năng sáng tạo của con người.

Ngoài ra, bác còn có được kiến thức về nông nghiệp, các phương pháp chữa bệnh tự nhiên, sản xuất phim, nghệ thuật biểu diễn, các bài tập thể chất và sử dụng các chất tự nhiên. Nhưng một trong những bài học sâu sắc nhất mà ông học được là về tầm quan trọng của văn hóa trao tặng (gift culture), một văn hóa đề cao lòng tốt và sự hào phóng. Bác gọi tinh thần phục vụ thiêng liêng này là "seva", công nhận sức mạnh của nó trong việc mở ra những khả năng mới cho sự thay đổi tích cực.

Thông qua phong trào của Shikshantar, và các nguyên tắc của seva, bác Manish và những người cộng tác của bác mong muốn thúc đẩy một nền văn hóa tôn vinh trí tuệ địa phương, trao quyền cho các cá nhân và khuyến khích các phương pháp giáo dục và giải quyết vấn đề thay thế.

----

Sau khi lắng nghe hành trình cá nhân của bác Manish Jain, những người tham gia đã tham gia vào các cuộc thảo luận và trao đổi liên quan, chẳng hạn như sự tiêu chuẩn hóa (standardization) và tác động của nó đối với sự đa dạng (diversity). Việc tiêu chuẩn hóa đối với ngôn ngữ, giáo dục và nông nghiệp đã góp phần vào sự phát triển của sự độc canh văn hóa (monoculture) trên toàn thế giới và dẫn đến cảm giác thấp kém giữa các cộng đồng dân tộc và thiểu số.

Một người tham dự đã chia sẻ kinh nghiệm từ chuyến đi của cô đến vùng cao nguyên của Việt Nam. Cô đã gặp một nhạc sĩ địa phương, người có kỹ năng chế tác nhạc cụ truyền thống từ những sản phẩm bản địa, tuy nhiên, do không có kiến thức về âm nhạc hiện đại của phương Tây, anh cảm thấy xấu hổ khi tự giới thiệu mình là một chuyên gia về âm nhạc. Điều này, một lần nữa đã cho thấy tác động của giáo dục chuẩn hóa đối với các thực hành văn hóa và lòng tự trọng của cá nhân ở các cộng đồng bản địa và thiểu số.

Cuộc trò chuyện cũng đi sâu vào vai trò của giáo dục thực sự và bảo tồn văn hóa như những giải pháp tiềm năng cho những thách thức do hệ thống kinh tế hiện hành đặt ra đối với cộng đồng địa phương. Bác Manish nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp văn hóa và giáo dục, tập trung vào sự tham gia của gia đình và cộng đồng, như một phần của giải pháp.

Ngoài ra, bác Manish còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối lại với trí tuệ cổ xưa (ancient wisdom) và vượt thoát khỏi lợi ích cá nhân hẹp hòi để thúc đẩy sự phát triển tâm linh trong mọi khía cạnh của cuộc sống. Bác tin rằng một viễn cảnh rộng lớn hơn như vậy sẽ trang bị cho nhân loại những giải pháp toàn diện để giải quyết những thách thức phức tạp mà thế giới ngày nay phải đối mặt.

--

Sắp tới, VCIL Commuinty sẽ có một buổi chiếu phim và gặp gỡ khác tại Đà Nẵng vào ngày 29 tháng 7. Nếu bạn mong muốn trao đổi và gặp gỡ với bác Manish Jain, Bạn có thể đăng ký sự kiện bằng liên kết này: https://forms.gle/Djq7EAbAKvEm9kns6

Chúng mình hi vọng sẽ bạn tại Đà Nẵng!

Thông tin liên hệ và giải đáp thắc mắc:
- Facebook: VCIL Community
- Whatsapp/Phone/Zalo: +84.768217586 (Vu Truong) hoặc +84.836243541 (Huy Hoang)
- Email: vu.truong@vcil.education hoặc huy.hoang@vcil.education