[SEP - Việt Nam] Chuyến Đi Học Tập Và Hỗ Trợ Cộng Đồng Thực Hành Triết Lý Kinh Tế Vừa Đủ Tại Nam Trung Bộ Việt Nam (Phần I)

Sự chuyển dịch xã hội bắt nguồn từ những thay đổi nhỏ trên cấp độ địa phương. Sau các khoá học “Triết lý kinh tế vừa đủ" (viết tắt SEP - Sufficiency Economy Philosophy), rất dễ để cảm thấy hoang mang và “không biết bắt đầu từ đâu". Sự khác biệt trong ngữ cảnh địa phương và xuất phát điểm của từng học viên cũng thách thức tính ứng dụng của triết lý này.

☘️ Thấu hiểu được những trở ngại đó, Mạng lưới Nông Nghiệp Tự Nhiên Thái Lan và Học viện “Triết lý kinh tế vừa đủ” (viết tắt SEP Academy) đã phối hợp cùng VCIL Community tổ chức chuyến đi thực địa đến các cộng đồng đang thực hành mô hình này tại Việt Nam. Từ ngày 15 - 24 tháng 04, chuyến đi nằm trong hoạt động kết nối mở rộng mạng lưới quốc tế của SEP Academy và tạo diễn đàn học hỏi lẫn nhau giữa Việt Nam và Thái Lan. Đây cũng là cơ hội cho các thành viên cộng đồng tìm hiểu những nội dung đã học với một cấp độ nâng cao và bám sát thực tế hơn.

⭐️ 12 ngày, 4 cộng đồng dân tộc thiểu số, 3 tỉnh thành duyên hải Nam Trung Bộ và thử nghiệm 3 mô hình mẫu. Một hành trình dài với đầy đủ cung bậc cảm xúc. Từ những giây phút hào hứng lúc họp bàn kế hoạch, đến khó khăn thử thách và cuối cùng là cảm giác mãn nguyện với thành quả. Đúng với tinh thần “Nơi nào có vấn đề, nơi đó có lớp học" của trường Pudalay Mahavijalaya. Đến Việt Nam lần này, đoàn Thái Lan có tổng cộng 6 người. Chị Tang là trưởng đoàn và điều phối chính các hoạt động giáo dục. Một anh nông dân trẻ và người thực hành SEP cung cấp các kiến thức thực tế, đi cùng chị quản lý chung. Ngoài ra còn có 2 anh chị chuyên phụ trách truyền thông, chụp ảnh và quay phim. Cuối cùng là một bạn học sinh từ trường giáo dục thay thế Pudalay Mahavijalaya. Đội ngũ hình thành dựa trên kỹ năng sử dụng ba công cụ có thể tạo nên thay đổi xã hội mạnh mẽ nhất: cây cuốc, bút và chiếc máy ảnh.

👉🏼Các khóa đào tạo SEP vừa qua liên tục có sự hiện của nhân viên cộng đồng đến từ các tổ chức Caritas. Caritas theo nguyên ngữ La-tinh, có nghĩa là: bác ái, tình yêu rộng lớn - một tổ chức hoạt động bác ái xã hội trực thuộc Hội Đồng Giám Mục Việt Nam. Với sứ mạng dấn thân phục vụ cho việc phát triển cộng đồng, các tổ chức Caritas tại Việt Nam hiện đang đồng hành trong các dự án phát triển tự dân và chuyển dịch sang lối canh tác hữu cơ.

Đồng cảm với tinh thần phụng sự xã hội cũng như nhận được thiện chí hợp tác, SEP Academy chọn Bình Thuận - nơi Caritas Phan Thiết đang hoạt động - là điểm đến đầu tiên. Đã quá quen thuộc với các mảnh đồi trọc lốc của Thái Lan, cả đoàn không cảm thấy xa lạ khi đặt chân đến cộng đồng Phan Sơn. Cuộc sống của người dân tộc Raglai đối mặt với rất nhiều thách thức. Nhiều hộ gia đình trong làng đã bán hết đất đai và thanh niên phải đi làm thuê ở khắp nơi. Các mảnh đất xung quanh do trồng độc canh các loại sắn, tràm, điều,... và lạm dụng phân thuốc hoá học nên đất bị xói mòn. Nguồn nước bị cạn kiệt dần và ô nhiễm. Hiện tại, phần lớn sinh kế của người dân dựa vào việc thu hái một số sản vật từ rừng.

Với thực trạng các hình thái thời tiết càng ngày càng cực đoan và tài nguyên thiên nhiên suy giảm, sinh kế của họ chịu nhiều biến động. Các nhân viên Caritas Phan Thiết kể rằng việc các đoàn từ thiện thường xuyên tiếp tế đã tạo nên tâm lý ỷ lại và thủ động của người dân. Do đó, giải pháp mang tính bền vững phải giúp người dân lấy lại sự tự tôn và kết nối lại với chính cội nguồn văn hoá và mảnh đất của chính họ. Một cộng đồng người Raglai khác tại Suối Máu cũng đối mặt với những vấn đề tương tự - điều này dễ hiểu do mô hình “phát triển” đồng phục được áp dụng mọi nơi.

⭐️ Các nguyên lý nông nghiệp tự nhiên đã được trình bày sống động tại nhiều ngữ cảnh sinh thái khác nhau. Điển hình đầu tiên là mảnh vườn của hội dòng MTG Phan Thiết. P Tang đặt câu hỏi về tác động của tấm bạt nilon phủ lên mặt ao và ống dẫn nước bằng nhựa. Nước sẽ chỉ bốc hơi lên không khí và không thể thẩm thấu vào lòng đất. Trong khi đó, cây cần hút độ ẩm trong đất để sinh trưởng và phát triển thông qua bộ rễ của chúng. Ông bà chúng ta đã phát triển một loại công nghệ đơn giản nhưng có thể cấp ẩm cho toàn bộ khu vườn rất hiệu quả, đó chính là các con kênh mương. Nhóm Thái Lan đã hướng dẫn mọi người cách đào các con kênh vừa để lưu trữ các giọt nước cho khu vườn vừa phân phối nước đến vị trí của những cây trồng cần thiết. Chúng ta có thể không thấy nước bằng mắt, nhưng nó được trữ ở dưới dạng độ ẩm trong đất.

“Nuôi đất để đất nuôi cây" không chỉ dừng lại ở việc giữ nước, mà còn tạo môi trường cân bằng lành mạnh trong đất. Giống như con người cần đội mũ khi đi dưới trời nắng, đất cần được che phủ để ánh nắng mặt trời không tiêu huỷ các vi sinh vật trên lớp đất mặt. Dưỡng đất còn được thực hiện thông qua bón các loại phân ủ để cung cấp vi sinh vật tốt. Một điều thú vị mà cả đoàn học được là “không phải cứ bón phân càng nhiều sẽ càng tốt". P Tang và Boy chỉ ra rằng, phân gà vườn hiện tại dùng còn khá mới, và do bón nhiều sát gốc nên làm môi trường đất cực kỳ nóng. Nấm mốc đã xuất hiện và cây trồng bị dịch bệnh. Do đó, cần sử dụng loại phân bị phân huỷ nhiều hơn cũng như rải rác xung quanh lớp tấp ủ thay vì dồn vào gốc cây. Với những thử nghiệm trên, P Tang dặn mọi người hãy đợi quan sát kết quả rồi đối chiếu với cách làm cũ mà không cần tin tưởng ngay lập tức.

Cả đoàn còn được gặp gỡ hơn 50 sơ đến từ hội dòng MTG Phan Thiết thông qua buổi chia sẻ giới thiệu “Triết lý kinh tế vừa đủ". Buổi chia sẻ diễn ra thân mật và vô cùng thú vị. Cả đoàn được nghe chia sẻ từ một sơ quản lý mảnh vườn đa tầng đa táng ngay tại hội dòng. Sơ kể, trong vườn có đủ loại trái cây (mận, ổi, dâu tằm,...) đến các cây thuốc chữa bệnh hằng ngày. Ban đầu, sơ mong ước trồng nhiều loại cây trái nhất có thể để cho gia đình sử dụng. Bây giờ, mảnh vườn như một khu rừng với sự đa dạng sinh học lớn. Các đại diện từ Thái Lan cũng chia sẻ về 9 bước của Triết lý kinh tế vừa đủ, các hoạt động tái tạo và phục hồi hệ sinh thái cũng như nông nghiệp bền vững. Điều đáng chú ý là mạng lưới có thể thể thúc đẩy hợp tác với nhiều bên liên quan (từ chính phủ, doanh nghiệp, NGOs, đến cộng đồng) để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

👉🏼Tiếp nối Phan Thiết, điểm đến tiếp theo của cuộc hành trình là thôn B’Lá, xã Tà Năng, Đức Trọng. Chúng mình được chào đón nồng nhiệt bởi người Churu tại cộng đồng Ma Đanh – K’Típ. Những cụ già trong làng kể, vùng đất này được khai phá từ những năm 70 - 80 của thế kỉ trước. Họ tận hưởng một cuộc sống trù phú dựa vào những con suối tươi mát đầy cá và rừng nguyên sinh với biết bao nhiêu sản vật.

Sự giàu có đó đang ngày càng giảm dần kể từ khi quá trình độc canh đi kèm với các kỹ thuật “tiên tiến" được giới thiệu vào làng. Những con suối ngày càng khô kiệt, đất trở nên cằn cỗi và chi phí sản xuất đầu vào ngày càng tăng khiến bà con rơi vào vòng xoáy nợ nần. Được sự hỗ trợ của Cartias Đà Lạt, nhóm cộng đồng đang bắt đầu thử nghiệm canh tác các giống lúa thuần chủng không dùng phân thuốc hoá học. Chứng kiến những nỗ lực chuyển đổi của bà con và Caritas Đà Lạt, VCIL Community cảm thấy rất trân trọng và ngưỡng mộ.

Một trong những thách thức vô cùng lớn hiện diện trong xuyên suốt chuyến đi đó là nước. Cụ thể hơn tình trạng hạn hán và thiếu nước sạch nghiêm trọng khắp nơi. Nhu cầu chung của các cá nhân và cộng đồng đó là học cách quản lý nước thật bền vững. Liệu có cách nào mang những dòng suối đã chết quay trở lại? Đó là một trong những câu hỏi trọng tâm mà mạng lưới nông nghiệp tự nhiên Thái Lan đã thực nghiệm và nghiên cứu kỹ càng trong hơn 20 năm qua.

Tại Ma Đanh - K'tip, tất cả mọi người đã được trải nghiệm phương pháp thu hoạch nước mưa. Hệ thống ao hồ kết nối với nhau qua các con kênh sẽ thu gom các giọt nước mưa rơi xuống và điều tiết chúng xung quanh mảnh vườn. Cộng thêm một điều kiện khác, những cây cối trên đỉnh đồi phải được giữ nguyên và không được phép đốn hạ. Làm được như vậy, các quả đồi sẽ đóng vai trò như là những miếng bọt biển, hấp thụ nước từ trời và nạp xuống mạnh nước ngầm.

(Còn tiếp)

#vcilcommunity #trietlykinhtevuadu #nongnghieptunhien #giaoducthaythe

Chương trình đào tạo “Triết lý kinh tế vừa đủ và nông nghiệp tự nhiên” tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 01 - 13 /12/2024.

Đăng ký tại: https://forms.gle/aWR24JJo4w4q7fSA8 https://forms.gle/aWR24JJo4w4q7fSA8

☘️ Ngoài ra, các chương trình khác của VCIL Community đang mở đơn đăng ký bao gồm:

VCIL Travel School 2024 - Ladakh V: Mindful Travel & Sustainable Living, 10/08 - 23/08 năm 2024. Đăng ký tại: https://forms.gle/UUWJ489Tf9WUW2oR9

TÁI TƯỞNG TƯỢNG GIÁO DỤC CÙNG MANISH JAIN: HÀNH TRÌNH TỪ HARVARD, WORLD BANK ĐẾN ĐẠI HỌC NHỮNG NGƯỜI BÀ tại Hội An, 30/08 - 03/09/2024. Đăng Ký tham dự tại: https://forms.gle/m3ziWXWbVM9ZHmZ3A

Thông tin liên hệ và giải đáp thắc mắc:

- Facebook: VCIL Community

- Phone/Zalo/Whatsapp:  +84.918580257 (Trinh) hoặc +84.83243541 (Huy)

- Email: vcil.group@gmail.com hoặc trinh.thai@vcil.education hoặc huy.hoang@vcil.education

‍