Vcil Community

Lấy cảm hứng từ những bài học sâu sắc về một lối sống bền vững trong bộ phim tài liệu 'Ancient Futures: Learning from Ladakh' của Local Future, VCIL Travel School Ladakh đã thiết kế để người học tiếp xúc và đắm mình vào cuộc sống của người dân địa phương, khám phá những giá trị văn hóa sâu sắc và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên. Qua hành trình này, chúng ta sẽ cùng nhau suy ngẫm về ý nghĩa của 'phát triển' và tìm kiếm những giải pháp cho những thách thức mà thế giới đang đối mặt.

Dưới đây là tổng hợp câu chuyện về quá trình học tập và trải nghiệm của chương trình VCIL TRAVEL SCHOOL LADAKH V: MINDFUL TRAVEL & SUSTAINABLE LIVING diễn ra vào tháng 8 vừa qua.

Trong chuyến đi này, chúng mình đến làng Liktsey, cách chợ Leh, Ladakh khoảng ba giờ đi ô tô. Làng nằm bên cạnh dòng sông Indus, bao quanh là cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ. Liktsey hiện ra trước mắt chúng mình như một bức tranh đầy sắc màu. Ánh nắng chiếu rọi xuống những cánh đồng đại mạch, khiến chúng trở nên lấp lánh như vàng. Hương thơm ngọt ngào của hoa dại hòa quyện với vị chua thanh của những quả mơ chín mọng, kích thích mọi giác quan của chúng mình. Tiếng suối róc rách, tiếng chim hót líu lo, tiếng gió thổi xào xạc... tất cả tạo nên một bản giao hưởng tuyệt vời của thiên nhiên.

Người tham dự VCIL Travel School được phân bố đều vào các hộ gia đình trong ngôi làng. Tại đây, các bạn không chỉ cùng sinh hoạt, lao động với những gia đình bản địa mà còn có cơ hội học hỏi kinh nghiệm “quản lý ngôi nhà” từ những người abi-leh (bà) và ama-leh (mẹ) trong làng. Những người bà, người mẹ này không chỉ am hiểu về các loài động thực vật địa phương, biết cách nấu những món ăn ngon từ nguyên liệu sẵn có, mà còn khéo léo trong việc gìn giữ tình làng nghĩa xóm, tạo ra một cộng đồng sống chan hòa, hạnh phúc và tương trợ lẫn nhau.

Những quả mơ chín mọng

Dù sống trong điều kiện khắc nghiệt của sa mạc, người dân Ladakh vẫn có cuộc sống đủ đầy nhờ biết tận dụng những nguồn lực mà thiên nhiên ban tặng. Quả mơ, một đặc sản của vùng đất này, đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của họ.

Từ quả mơ tươi ngọt lịm vào mùa hè, người dân chế biến ra nhiều món ăn và thức uống đa dạng. Họ thưởng thức vị ngọt thanh mát của mơ tươi, làm nước ép giải khát, hoặc chế biến thành mứt để ăn kèm bánh mì. Một số loại mơ ngọt hơn thì được phơi khô để dùng trong mùa đông, tạo nên hương vị ngọt ngào, đậm đà. Hạt mơ cũng được tận dụng triệt để. Chúng được nấu trong những món súp như thukpa, hoặc dùng để ép lấy tinh dầu, giúp dưỡng ẩm và chăm sóc da trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Ladakh.

Sự kết nối giữa con người và vùng đất

Ở Ladakh, mùa thu hoạch thường diễn ra từ tháng 8 đến tháng 9, tùy thuộc vào độ cao của từng vùng. Ở đây, người dân tự trồng những loại cây như đậu lăng, đậu hà lan, đại mạch, lúa mì và các rau củ khác. Để đảm bảo năng suất cây trồng tối ưu, họ dẫn nước từ những tảng băng trên núi cao về ruộng và vườn để tưới tiêu. Mỗi 1-2 tháng, họ điều chỉnh các tảng đá để điều hướng dòng nước, dẫn nước từ nhà này sang nhà khác, đảm bảo tất cả các hộ gia đình đều có nước tưới từ cùng một nguồn.

Những ngày sống cùng làng, chúng mình hòa mình vào nhịp sống lao động của người dân. Điều khiến chúng mình ngạc nhiên là thái độ và niềm tin của họ trong công việc. Họ không chạy đua với thời gian mà tận hưởng từng khoảnh khắc lao động. Tốc độ làm việc chậm rãi, nhịp nhàng, cùng tiếng hát ngân nga và tiếng cười đùa. Có vẻ như, với họ, làm việc không chỉ là để hoàn thành mà còn là quá trình kết nối với thiên nhiên, con người, tìm thấy niềm vui và tận hưởng cuộc sống.

Chính những trải nghiệm này đã giúp chúng mình hiểu rõ hơn về cách làm nông nghiệp và lối sống hòa hợp và gắn bó sâu sắc với thiên nhiên của dân làng. Thu hoạch không chỉ là kết quả của một vụ mùa thành công mà còn là phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực không ngừng nghỉ của người dân Ladakh, là quá trình gắn kết cộng đồng, thiên nhiên, vùng đất và truyền thống lâu đời.

Lối sống bền vững và hài hòa với thiên nhiên của người Ladakh

Phần lớn người Ladakh chịu ảnh hưởng sâu sắc từ triết lý Phật giáo Tây Tạng, nên họ luôn ý thức rằng mọi sự vật và hiện tượng trong vũ trụ đều có mối liên hệ mật thiết với nhau. Triết lý này, được gọi là 'tương tức - cái này có vì cái kia có', thấm nhuần trong lối sống và cách họ nhìn nhận thế giới. Họ hiểu rằng mọi sinh vật trên Trái Đất đều kết nối với nhau: động vật cần cây cỏ để tồn tại, cây cối phụ thuộc vào đất, nước và không khí. Con người, là một phần không thể tách rời của hệ sinh thái, cũng gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên. Vì vậy, họ trân trọng và bảo vệ từng ngọn cây, dòng suối và mảnh đất, vì đó chính là nguồn sống nuôi dưỡng họ.

Người Ladakh tin rằng mọi sự vật đều bắt nguồn từ thiên nhiên và cuối cùng sẽ trở về với đất mẹ. Ngay cả chất thải của con người cũng được họ xem như một phần của chu trình tự nhiên. Hầu hết các gia đình ở Ladakh có 2 nhà vệ sinh khô được sử dụng luân phiên. Sau 1 năm sử dụng, nhà vệ sinh đã được sử dụng sẽ được đóng cửa để xử lý và phân huỷ tự nhiên biến thành phân bón hữu cơ, cung cấp chất dinh dưỡng cho đất. Nhờ vậy, người dân Ladakh không chỉ bảo vệ môi trường mà còn duy trì được một hệ sinh thái cân bằng và bền vững. Ngoài ra, trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt và nguồn nước khan hiếm, nhà vệ sinh khô trở thành một giải pháp thông minh và bền vững, thể hiện trí tuệ của người dân Ladakh.

Vào ngày cuối cùng ở làng, chúng mình đã sáng tạo và tận dụng những nguyên liệu có sẵn để nấu cơm, trứng đổ chả, và canh cà chua trứng như một cách trao đổi văn hóa với người dân địa phương. Sau bữa tối, chúng mình cùng ngồi lại, uống trà và trao đổi những bài đồng dao, bài hát giữa các bạn người Việt và người dân làng Liktsey. Chúng mình lắng nghe câu chuyện của họ và chia sẻ những câu chuyện về Việt Nam.

Nằm ở độ cao hơn 3.500 mét, ở các ngôi làng hẻo lánh ở Ladakh ít bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng. Chính điều này, kết hợp với độ cao và khí hậu khô ráo, đã tạo nên một thiên đường quan sát bầu trời đêm và chiêm ngưỡng những vì sao. Sau một ngày dài làm việc, chúng mình cùng nhau hướng về bầu trời đêm huyền ảo, ngắm nhìn dải ngân hà lung linh trải dài khắp bầu trời.

Tính cộng đồng của người Ladakh

Một trong những điều thú vị nhất mà chúng mình khám phá được khi sống ở làng là tinh thần cộng đồng gắn kết mọi người lại với nhau một cách chặt chẽ. Sự phụ thuộc lẫn nhau đã nuôi dưỡng một văn hóa hợp tác, trao đổi và chia sẻ vô cùng sâu sắc.

Trước ngày thu hoạch, cả làng đã được thông báo về công việc cần làm. Nhiệm vụ của chúng mình là cùng nhau cắt cỏ dự trữ thức ăn cho đàn bò vào mùa đông tới. Từ sáng sớm, mỗi thành viên trong gia đình sẽ dắt bò đến nơi chăn thả, nơi một người dân trong làng sẽ phụ trách chăn bò cho cả làng. Sau đó, tất cả cùng di chuyển đến cánh đồng để cắt cỏ. Gia đình được giúp đỡ phải đảm bảo tất cả những người đến hỗ trợ, từ khách đến hàng xóm, đều được ăn no. Sau vài giờ làm việc, chúng mình ngồi nghỉ ngơi và ăn sáng cùng dân làng dưới tán cây. Bà chủ cánh đồng thường chuẩn bị món chính như đại mạch trộn với trà bơ hoặc sữa chua tự làm, còn các cô hàng xóm mang theo trà và bánh, tạo nên một bữa sáng đậm chất cộng đồng. Sau bữa sáng, chúng mình quay trở lại công việc. Tưởng chừng việc cắt cỏ sẽ nhàm chán, nhưng mọi người vừa thực hiện rất nghiêm túc và vui tươi, vừa làm vừa ngân nga bài dân ca 'Lungspo Juju'. Không khí giống như một buổi dã ngoại kết hợp làm việc và tụ họp xã hội. Sau khi hoàn thành cắt cỏ của cánh đồng này, chúng mình tiếp tục đến cánh đồng khác của cô hàng xóm trong làng.

Những thách thức của “sự phát triển”

Trong cuộc trò chuyện với cô bạn người Ladakh, chúng mình mới biết rằng Liktsey là một trong số ít những ngôi làng vẫn còn gìn giữ được nét đẹp truyền thống trong việc thu hoạch. Trong ký ức của người Ladakh, hình ảnh những người dân cùng nhau vui vẻ, chia sẻ công việc đã trở thành một phần ký ức đẹp. Thế nhưng, thời gian trôi qua, sự phát triển của xã hội đã mang đến những thay đổi đáng kể. Máy cắt cầm tay ồn ào đã thay thế cho những chiếc lưỡi liềm trầm tĩnh, cuộc sống trở nên bận rộn hơn và người dân bắt đầu thuê mướn nhân công để làm việc đồng áng.

Trước đây, khi mọi người cùng nhau làm việc trên đồng, họ không chỉ hoàn thành công việc mà còn gắn kết với nhau hơn. Tinh thần tương trợ giúp đỡ lẫn nhau tạo nên một cộng đồng đoàn kết. Nhưng giờ đây, với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, mỗi gia đình tự lo cho mình, làm giảm đi tinh thần cộng đồng vốn có. Việc này dẫn đến một xã hội cá nhân hóa hơn, nơi mỗi gia đình tự quyết định công việc của mình, không còn phụ thuộc vào sự giúp đỡ của cộng đồng như trước đây.

Đây cũng là một thách thức lớn cho tương lai của Ladakh: làm sao để duy trì và phục hồi các thực hành cộng đồng cùng sự tương hỗ bền vững về sinh thái trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng như hiện nay?

Những sáng kiến của người trẻ

Trong thời gian ở Liktsey, chúng mình đã có dịp trò chuyện với anh Thinles Norboo - là một người trẻ trong làng. Trong buổi trò chuyện này, anh đã chia sẻ với chúng mình những thay đổi sâu sắc mà toàn cầu hóa mang đến cho vùng đất này.

Mặc dù nằm ở một vùng đất xa xôi, Ladakh vẫn không thể tránh khỏi những tác động của toàn cầu hóa. Sự phát triển ồ ạt của du lịch đại trà đã mang lại những thay đổi tiêu cực cho Ladakh, từ nền kinh tế tự cung tự cấp, kiến trúc bản địa bền vững với đất, đá, gỗ chuyển sang phụ thuộc vào kinh doanh du lịch đại trà với những khách sạn, nhà nghỉ xây bằng xi măng, cốt thép mọc lên khắp nơi. Nhiều cư dân Ladakh, đặc biệt là người trẻ, kiếm thu nhập từ các hoạt động du lịch, khiến du lịch gần như là nguồn thu nhập chính của nền kinh tế và xã hội Ladakh. Cùng với sự thay đổi này, nhiều người dân địa phương đang dần từ bỏ nghề làm nông - nguồn sinh kế truyền thống của họ, chuyển sang làm du lịch. Thêm vào đó, sự tràn lan của các sản phẩm chế biến sẵn đã khiến nông dân địa phương buộc phải sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu để cạnh tranh thay vì giữ gìn nền nông nghiệp truyền thống, tự nhiên và bền vững như từ trước. Điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường đất và nguồn nước quý giá của Ladakh.

Ở ngôi làng của anh Norboo, 4 năm trước, họ đã từng sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu trên mảnh vườn của chính mình. Là một người con được sinh ra và nuôi dưỡng giữa sự trù phú và giàu có từ những nguồn tài nguyên thiên nhiên của vùng đất này, anh cảm thấy mình có trách nhiệm đóng góp vào việc bảo vệ những con suối, con sông và mảnh đất mà ông bà đã gìn giữ cho con cháu đời sau. Anh cũng nhận thấy cần tiếp nối những tri thức về lối sống bền vững, hài hòa với thiên nhiên mà ông bà ta từng thực hành. Và điều quan trọng, là tạo ra sinh kế bền vững cho người địa phương - vì chính những người dân địa phương là người giữ gìn và bảo vệ những con sông, con suối, những ngôi làng, những làng nghề truyền thống, những giá trị văn hóa, truyền thống của Ladakh. Đó là lý do anh cùng hai người bạn đã hợp lực sáng lập Ladakh Basket – một doanh nghiệp xã hội do cộng đồng điều hành, với mục tiêu trao quyền cho nông dân, nhà sản xuất và thợ thủ công, đồng thời cung cấp nền tảng để người dân địa phương chia sẻ lịch sử và văn hóa của họ. Ngoài ra, Ladakh Basket còn hỗ trợ kết nối các sản phẩm tự nhiên, hữu cơ và bản địa của người dân Ladakh đến tay người tiêu dùng.

Trong những năm đầu tiên, nhờ nỗ lực của anh và các chuyên gia nông nghiệp địa phương trong việc nâng cao nhận thức cho dân làng về nông nghiệp hữu cơ và những tác hại của phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, tất cả nông dân trong làng anh đã ngừng sử dụng các loại hóa chất này và quay trở lại canh tác tự nhiên. Hiện tại, Ladakh Basket đã hợp tác với hơn 50 gia đình nông dân và nhà sản xuất địa phương.

Những ngày ở làng Liktsey, đắm mình vào cuộc sống cùng người dân địa phương, đã giúp chúng mình thấm thía hơn về giá trị văn hóa, lối sống, và con người nơi đây. Chuyến đi không chỉ là cơ hội để khám phá vùng đất mới mà còn là hành trình tự khám phá chính mình. Khi phải thích nghi với đồ ăn Ladakh, sống mà không có internet, đối mặt với những bất đồng ngôn ngữ, vượt qua những cơn say độ cao dai dẳng, hay tham gia vào những hoạt động ngoài kế hoạch, chúng mình đã bị đẩy ra khỏi vùng an toàn quen thuộc. Chính nhờ những thử thách đó, chúng mình học cách đối diện với điều không ngờ đến, để rồi mỗi người nhận ra những bài học quý báu về bản thân.

Bên cạnh đó, chuyến đi này còn khiến chúng mình suy ngẫm về niềm tin và sự hiểu biết của mình đối với sự phát triển, toàn cầu hóa và thế giới xung quanh.

Như một người bạn từng nói: "Những người bạn gặp là người thầy của bạn. Những nơi bạn đi qua là môi trường bạn học." Thật vậy, chúng mình đã học hỏi và khám phá rất nhiều từ người dân làng Liktsey. Cảm ơn Abi-leh, Ama-leh, Aba-leh, Nonos và Nomos của làng, sự đón tiếp nồng hậu và chân thành của mọi người đã thực sự chạm đến trái tim chúng mình.

Chúng mình rời khỏi nơi đây không chỉ mang theo những kỷ niệm đẹp, mà còn gói ghém những bài học quý giá về cuộc sống, về con người và về chính bản thân mình. Cảm ơn Ladakh! Juley!

Hiện tại, VCIL Travel School tại Ladakh đang còn 01 suất ưu đãi giảm 40% chi phí chương trình khi đăng ký sớm cho hai chương trình vào năm 2025, với thời gian dự kiến như sau:

Chương trình tháng 4: Từ ngày 25/04/2025 đến ngày 08/05/2025.
Chương trình tháng 8: Từ ngày 10/08/2025 đến ngày 23/08/2025.