Hơn 200 người kiến tạo thay đổi (social change-makers) đã cùng nhau khám phá câu hỏi trên thông qua hội nghị Planet Local Summit diễn ra từ ngày 03-07/09 tại Ladakh. Cùng với những anh chị em từ khắp nơi trên thế giới, Vcil Community đã có cơ hội đắm mình vào các cuộc đối thoại, bài học thực tiễn, phân tích hàn lâm và trải nghiệm văn hoá bản địa. Được tổ chức bởi Local Future, mọi người đã cùng nhau khám phá các cách thức xây dựng “những” nền kinh tế lành mạnh, bình đẳng và tôn trọng giới hạn sinh thái của hành tinh.
Nằm trên dãy Himalaya của Ấn Độ, Ladakh - thường được gọi là "Tiểu Tây Tạng" - là một trong những nơi cao nhất và khô cằn nhất có người sinh sống trên Trái Đất. Trong nhiều thế kỷ, nơi đây đã duy trì một lối sống tự cung tự cấp mà gốc rễ từ sự hợp tác, cân bằng sinh thái và kết nối sâu sắc với vùng đất.
Khu vực này bị cô lập với thế giới bên ngoài cho đến giữa những năm 1970, khi khu vực này bị buộc phải mở cửa để “phát triển”. Vào thời điểm đó, Helena Norberg-Hodge, một nhà ngôn ngữ học, đã đến cùng đoàn làm phim và sau đó trở thành người nước ngoài đầu tiên thành thạo ngôn ngữ địa phương. Bằng việc dấn thân sâu sắc vào cuộc sống nơi đây, bà đã thấu hiểu được nền văn hoá của sự bình an và hoà hợp từ bên trong của con người nơi đây.
“Khi chứng kiến sự xâm lấn của nền kinh tế hiện đại và chủ nghĩa tiêu dùng vào Ladakh, tôi đã nhận ra sự tàn phá do sự “phát triển” và “tiến bộ” thông thường gây ra. Tôi chứng kiến sự xuất hiện của nạn thất nghiệp, nghèo đói cùng cực, suy thoái môi trường, và sự tan rã cộng đồng cùng chia rẽ xã hội. Những vấn đề mà tôi, giống như hầu hết người phương Tây, đã coi là những thực tế tất yếu của cuộc sống.” - Helena kể.
“Khi chứng kiến những thay đổi này khắp nơi, tôi nhận thấy rõ ràng rằng nhiều vấn đề xã hội và môi trường của chúng ta thực chất là hậu quả của một hệ thống kinh tế toàn cầu làm xói mòn sự tự chủ và căn tính văn hoá tại địa phương.”
Kể từ đó, Helena trở thành người tiên phong của phong trào kinh tế thay thế, khuyến khích các nhà hoạt động xã hội và môi trường vượt ra ngoài việc điều trị các triệu chứng và tập trung vào thay đổi gốc rễ đó là hệ thống kinh tế toàn cầu. Bà thành lập Local Futures nhằm đóng góp vào một xã hội phúc lợi và sinh thái bằng thúc đẩy cộng đồng và nền kinh tế địa phương.
Bà đã đúc kết những bài học từ lối sống truyền thống cũng như sự thay đổi nhanh chóng của Ladakh thông qua quyển sách “Ancient Futures: Learning from Ladakh”(1991). Quyển sách gần đây nhất của bà, “Local is Our Future: Steps to an Economic of Happiness” (2019) đã đưa ra các phân tích rằng hệ thống toàn cầu hoá đang gây nên rất nhiều cuộc khủng hoảng, đồng thời dẫn chứng các giải pháp thay thế mang tính địa phương hóa. Cùng với các cộng sự tại Local Future, Helena đồng sản xuất các bộ phim tài liệu như “The Economics of Happiness” (đã được dịch sang tiếng Việt và chiếu thảo luận bởi Vcil Community) trong đó phơi bày cái giá xã hội, tâm linh và sinh thái phải trả của nền kinh tế toàn cầu hiện nay đồng thời nhấn mạnh nhiều lợi ích của địa phương hoá nền kinh tế.
Toàn cầu hoá (globalization) hiện nay được định nghĩa bởi việc bãi bỏ quy định thương mại và tài chính để các tập đoàn đa quốc gia và ngân hàng lớn có tự do hoạt động trên toàn cầu. Quá trình này bắt đầu từ 500 năm trước, khi sự chinh phục và chủ nghĩa thực dân đặt nền móng cho nền kinh tế toàn cầu hiện đại của chúng ta. Các đế quốc châu Âu đã lan truyền một hệ thống kinh tế khai thác – một hệ thống dựa trên chế độ nô lệ, sự hủy hoại các nền văn hóa và nền kinh tế địa phương, và sự áp đặt các tư tưởng và thực hành độc canh văn hóa – trên khắp thế giới. Helena Norberg-Hodge minh hoạ vấn đề này bằng quan sát tại các nước bà đi qua rằng bơ được sản xuất công nghiệp và vận chuyển từ nửa vòng Trái Đất thì lại rẻ bằng một nửa so với bơ thủ công làm tại địa phương.
Địa phương hoá (localization) đưa nền kinh tế trở lại quy mô con người. Đó là quá trình xây dựng các cấu trúc kinh tế cho phép hàng hóa và dịch vụ mà một cộng đồng cần được sản xuất tại địa phương và trong khu vực bất cứ khi nào có thể. Điều này có thể củng cố sự gắn kết cộng đồng và mang lại sức khỏe và phúc lợi vật chất tốt hơn cho con người, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm và suy thoái thế giới tự nhiên.
Địa phương hoá hay bị nhầm lẫn thành chủ nghĩa bảo hộ, chấm dứt hoạt động thương mại hay sự cô lập. Các cộng đồng vẫn có thể xuất khẩu hàng hóa dư thừa khi nhu cầu địa phương được đáp ứng, và họ vẫn có thể nhập khẩu những hàng hóa không thể sản xuất tại địa phương. Tuy nhiên, địa phương hóa cho phép sự tự chủ của địa phương, khu vực và thậm chí là quốc gia thay thế cho sự phụ thuộc vào các tập đoàn xa xôi, thiếu trách nhiệm.
Các nền kinh tế địa phương hóa phản ánh các nền văn hóa, nguồn lực và nhu cầu cụ thể, nhưng chúng vẫn khuyến khích việc trao đổi kiến thức và ý tưởng tự do xuyên biên giới. Trên thực tế, địa phương hoá đòi hỏi sự hợp tác và cộng tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, và để tạo ra các thỏa thuận nhằm hạn chế lòng tham của các tập đoàn và ngân hàng toàn cầu.
Hội nghị đã củng cố và cho thấy phong trào bản địa hóa đang lan rộng trên toàn thế giới — một con đường thiết thực giải quyết các cuộc khủng hoảng mà nhân loại đang phải đối mặt. Các ví dụ từ hệ thống thực phẩm địa phương và năng lượng tái tạo do cộng đồng sở hữu đến mạng lưới kinh doanh tạo tác động, tài chính đạo đức và giáo dục thay thế,.. đã cho thấy phong trào này đang ngày càng phát triển.
Đối với Vcil Community, điều tuyệt vời nhất tại hội nghị là được gặp gỡ biết bao con người và tổ chức thú vị đến từ đa dạng ngữ cảnh khác nhau. Đó là những doanh nhân xã hội, học giả, nhà sáng tạo xã hội, nông dân, cố vấn chính phủ, giám đốc tập đoàn, lãnh đạo địa phương. Họ đang góp phần xây dựng các “nền kinh tế hạnh phúc” thông qua các sáng kiến hợp tác xã tiêu dùng, mạng lưới kinh tế đoàn kết, doanh nghiệp xã hội tại địa phương, cộng đồng kiến tạo sự thay đổi,...
Không chỉ có những cuộc đối thoại hàn lâm, hội nghị còn mang mọi người đến với nhau thông qua âm nhạc và các điệu nhảy Ladakh cũng như kiến tạo không gian chia sẻ những câu chuyện và cảm xúc cá nhân.
Vcil Community cảm ơn đội ngũ Local Future cùng các đối tác địa phương tại Ladakh đã chung tay tổ chức hội nghị. Không chỉ là lắng nghe, Vcil Community còn có cơ hội tự hào chia sẻ về phong trào địa phương hoá tại Việt Nam cũng như những sáng kiến đến từ cộng đồng.
+ Bablu Ganguly: Đồng sáng lập Timbaktu Collective, Andhra Pradesh, người đã hồi sinh phong trào Hợp tác xã và hoạt động vì chủ quyền lương thực, sinh kế, phục hồi kinh tế làng xã địa phương và phục hồi sinh thái.
+ Đại diện Hợp tác xã tiêu dùng Seikatsu Club có hơn 400,000 thành viên đến từ Nhật Bản.
+ Ruby van der Wekken: một nhà sản xuất kiêm thành viên của Hợp tác xã Thực phẩm Oma Maa, Phần Lan, bà cũng tham gia Helsinki Timebank và là thành viên của ủy ban điều phối RIPESS - Mạng lưới Liên lục địa Thúc đẩy Nền kinh tế Đoàn kết Xã hội, đồng thời là đại diện cho URGENCI, một mạng lưới quốc tế về Community Support Agriculture....
